<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW10n0081">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 81 御注金剛般若經</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 81 御注金剛般若經</title>
			<author>唐 李隆基著　衣川賢次整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">81</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">御注金剛般若經</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2020-06-02">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0039a" n="0039a"/>
<lb ed="ZW" n="0039a01"/>
<lb ed="ZW" n="0039a02"/>
<lb ed="ZW" n="0039a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>御注金剛般若經</head>
<lb ed="ZW" n="0039a04"/>
<lb ed="ZW" n="0039a05"/><byline cb:type="author">作者　（唐）李隆基</byline><byline cb:type="other">整理者　衣川賢次</byline>
<lb ed="ZW" n="0039a06"/>
<lb ed="ZW" n="0039a07"/>
<lb ed="ZW" n="0039a08"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW10p0039a0801">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0039a09"/><p xml:id="pZW10p0039a0901">《御注金剛經》，又名《御注金剛般若波羅蜜經》，佛經
<lb ed="ZW" n="0039a10"/>註疏。一卷。唐玄宗李隆基著。</p>
<lb ed="ZW" n="0039a11"/><p xml:id="pZW10p0039a1101">唐朝是我國佛敎宗派、佛敎理論極爲興盛的時期。《金
<lb ed="ZW" n="0039a12"/>剛經》作爲大乘佛敎的重要經典，對中國佛敎及諸多宗派
<lb ed="ZW" n="0039a13"/>有著廣泛的影響，在民衆中保持著強大的吸引力。唐玄宗
<lb ed="ZW" n="0039a14"/>李隆基是我國歷代帝王中在宗敎政策方面表現得比較成熟
<lb ed="ZW" n="0039a15"/>的人物。雖然就個人而言，他比較傾向於信仰道敎，但爲
<lb ed="ZW" n="0039a16"/>了國家的長治久安，他一方面利用國家機器的力量對儒釋
<lb ed="ZW" n="0039a17"/>道三家進行控制，一方面平等對待儒釋道，推行三敎合
<lb ed="ZW" n="0039a18"/>一。爲了表現平等對待儒釋道這一姿態，他分別爲三敎各
<lb ed="ZW" n="0039a19"/>註釋一種經典：爲儒註釋《孝經》，爲佛註釋《金剛經》，
<lb ed="ZW" n="0039a20"/>爲道註釋《道德經》。這也就是《御注金剛經》產生的
<lb ed="ZW" n="0039a21"/>背景。</p>
<lb ed="ZW" n="0039a22"/><p xml:id="pZW10p0039a2201">李隆基的《御注金剛經》逐句解釋《金剛經》經文，
<lb ed="ZW" n="0039a23"/>文字精煉簡要。與正統的佛敎徒所著註疏不同，李隆基在
<lb ed="ZW" n="0039a24"/>這部《御注金剛經》中，對經文不僅有解釋，而且有質疑，
<lb ed="ZW" n="0039a25"/>反映了李隆基本人對《金剛經》的學習與理解。對我們研
<lb ed="ZW" n="0039a26"/>究唐代非佛敎徒的佛敎知識水平以及他們對佛敎的理解與
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0040a" n="0040a"/>
<lb ed="ZW" n="0040a01"/>觀感，提供了重要的資料。</p>
<lb ed="ZW" n="0040a02"/><p xml:id="pZW10p0040a0201">根據《房山石經》本記載，該經於開元二十三年
<lb ed="ZW" n="0040a03"/>（735）六月三日，由都釋門威儀僧思有表請，至九月十五
<lb ed="ZW" n="0040a04"/>日經出。「合城具法儀，於通洛門奉迎。其日表賀，便請頒
<lb ed="ZW" n="0040a05"/>示天下，寫本入藏，宣付史官。」當時的名僧道氳特意爲此
<lb ed="ZW" n="0040a06"/>《御注金剛經》撰寫復疏，名爲《御注金剛波羅蜜經宣演》。
<lb ed="ZW" n="0040a07"/>僧人爲了學習《御注金剛經》及其《宣演》，還撰寫了一批
<lb ed="ZW" n="0040a08"/>相關著作。這些著作，至今在敦煌遺書中仍有保存。</p>
<lb ed="ZW" n="0040a09"/><p xml:id="pZW10p0040a0901">《御注金剛經》雖然在當時挾帝王之力，被收入大藏，
<lb ed="ZW" n="0040a10"/>甚爲流行，但其後便亡佚無存。幸而在《房山石經》及敦
<lb ed="ZW" n="0040a11"/>煌遺書中尙有保存。現存《御注金剛經》的情況如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0040a12"/><p xml:id="pZW10p0040a1201">一、《房山石經》本：卽在北京房山<name role="" type="person">雲居寺</name>藏經洞第八
<lb ed="ZW" n="0040a13"/>洞（華嚴洞）中保存下來四塊石經，名爲《金剛般若波羅
<lb ed="ZW" n="0040a14"/>蜜經御注幷序》。</p>
<lb ed="ZW" n="0040a15"/><p xml:id="pZW10p0040a1501">該石碑爲唐天寶元年（742）八月十五日立。四石八
<lb ed="ZW" n="0040a16"/>面，面16行，行60至66字不等，注文雙行。依據吳夢麟
<lb ed="ZW" n="0040a17"/>先生報吿：「經註刻石雖有少部分殘泐，但絕大部分完好。
<lb ed="ZW" n="0040a18"/>據統計現在尙存經註文一萬三十三字，其中經文四千一百
<lb ed="ZW" n="0040a19"/>四十字，〔佔〕原經文五千一百多字之百分之八十左右。註
<lb ed="ZW" n="0040a20"/>文五千八百九十三字（包括序和尾部題記）。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0040001" n="0040001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0040a21"/><p xml:id="pZW10p0040a2101">1982年，吳夢麟先生曾發表校錄本《房山石經本〈唐
<lb ed="ZW" n="0040a22"/>玄宗御注金剛經〉整理記》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0040002" n="0040002"/>，1999年訂正後收錄於《房
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0041a" n="0041a"/>
<lb ed="ZW" n="0041a01"/>山石經研究（二）》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0041001" n="0041001"/>。失傳已久的唐玄宗《御注金剛
<lb ed="ZW" n="0041a02"/>經》，被初次公佈於世，功不可沒。1987年，《房山石經
<lb ed="ZW" n="0041a03"/>題記匯編》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0041002" n="0041002"/>收錄了《房山石經》本《御注金剛經》的
<lb ed="ZW" n="0041a04"/>題記。</p>
<lb ed="ZW" n="0041a05"/><p xml:id="pZW10p0041a0501">據氣賀澤保規編《房山石經山洞窟所藏隋唐石經一覽
<lb ed="ZW" n="0041a06"/>表》<anchor xml:id="nkr_note_orig_0041003" n="0041003"/>，房山<name role="" type="person">雲居寺</name>石經山第6洞中另有一種《金剛般若
<lb ed="ZW" n="0041a07"/>波羅蜜經御注並序》，亦爲一卷。但據中國佛學院副院長姚
<lb ed="ZW" n="0041a08"/>長壽先生的來信，第6洞所藏的實爲鳩摩羅什譯《金剛經》
<lb ed="ZW" n="0041a09"/>（序號101）的題記，姚長壽在信中肯定地說：「《御注金剛
<lb ed="ZW" n="0041a10"/>經》的本子，房山石經中現存的看來衹有原藏於第8洞中
<lb ed="ZW" n="0041a11"/>的一種。」故《房山石經山洞窟所藏隋唐石經一覽表》所述
<lb ed="ZW" n="0041a12"/>有誤，特此說明。</p>
<lb ed="ZW" n="0041a13"/><p xml:id="pZW10p0041a1301">筆者於1999年承蒙方廣錩、姚長壽兩位先生的支持與
<lb ed="ZW" n="0041a14"/>幫助，在北京<name role="" type="person">法源寺</name>得以就《房山石經》本《御注金剛經》
<lb ed="ZW" n="0041a15"/>的拓片進行調查。該拓片的圖版目前已經出版，可參見中
<lb ed="ZW" n="0041a16"/>國佛敎協會編：《房山石經》隋唐刻經部分第三册，華夏出
<lb ed="ZW" n="0041a17"/>版社，2001年。</p>
<lb ed="ZW" n="0041a18"/><p xml:id="pZW10p0041a1801">二、敦煌寫卷本：卽現藏於英國圖書館的敦煌遺書斯
<lb ed="ZW" n="0041a19"/>2068號。</p>
<lb ed="ZW" n="0041a20"/><p xml:id="pZW10p0041a2001">該遺書首尾均殘，中間存304行，前28行下半殘缺。
<lb ed="ZW" n="0041a21"/>從文字量計算，大約保存《房山石經》本的80%。其書寫
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0042a" n="0042a"/>
<lb ed="ZW" n="0042a01"/>年代約爲盛唐時期（8-9世紀）。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a02"/><p xml:id="pZW10p0042a0201">該遺書早期曾爲矢吹慶輝發現，但未能考訂出卽爲唐
<lb ed="ZW" n="0042a03"/>玄宗《御注金剛經》，故擬名作《金剛般若經挾注》後，校
<lb ed="ZW" n="0042a04"/>錄收於《大正新修大藏經》第85册，編號爲第2739號。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a05"/><p xml:id="pZW10p0042a0501">該遺書圖版可見黃永武編《敦煌寶藏》第15册，新文
<lb ed="ZW" n="0042a06"/>豐出版公司，1981年。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a07"/><p xml:id="pZW10p0042a0701">三、吐魯番出土殘片，至今爲止，共發現3片。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a08"/><p xml:id="pZW10p0042a0801">（一）現藏於德國<name role="" type="person">國家圖書館</name>，編號爲第1037號，存
<lb ed="ZW" n="0042a09"/>11行，前9行上殘，後2行下殘，書寫年代不明。圖版參
<lb ed="ZW" n="0042a10"/>見梯婁編《漢文佛敎文獻殘卷目錄》第一册附錄圖版45，
<lb ed="ZW" n="0042a11"/>柏林，1975年。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a12"/><p xml:id="pZW10p0042a1201">（二）現藏於德國<name role="" type="person">國家圖書館</name>，編號爲第307號，存3
<lb ed="ZW" n="0042a13"/>行，圖版見《花園大學文學部研究紀要》，第36號，
<lb ed="ZW" n="0042a14"/>2004年。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a15"/><p xml:id="pZW10p0042a1501">（三）現藏於日本京都國立博物館，殘片粘貼在題爲
<lb ed="ZW" n="0042a16"/>《六朝以來漢番殘字册》的册頁中，存4行，上殘。書寫年
<lb ed="ZW" n="0042a17"/>代約爲8世紀。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a18"/><p xml:id="pZW10p0042a1801">以上三種《御注金剛經》，《房山石經》本首尾完整，
<lb ed="ZW" n="0042a19"/>但每石中間部分均有殘泐；敦煌遺書本首尾均缺，但中間
<lb ed="ZW" n="0042a20"/>文字淸晰悅目，誤洐脫倒極少；吐魯番本雖爲殘片，但所
<lb ed="ZW" n="0042a21"/>存開頭部分可以據補以上二本的殘缺。</p>
<lb ed="ZW" n="0042a22"/><p xml:id="pZW10p0042a2201">此次筆者在吳夢麟先生錄校的基礎上，重新以《房山
<lb ed="ZW" n="0042a23"/>石經》本爲底本，以敦煌遺書本、吐魯番本爲參校本進行
<lb ed="ZW" n="0042a24"/>校錄整理。結果復原了《房山石經》本所缺的經文630字、
<lb ed="ZW" n="0042a25"/>注文1232字。校錄整理時，還參校了《大正藏》第2739
<lb ed="ZW" n="0042a26"/>號、道氤《御注金剛般若波羅蜜經宣演》（敦煌遺書存13
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0043a" n="0043a"/>
<lb ed="ZW" n="0043a01"/>號，《趙城金藏》存卷5，德國吐魯番殘片有兩號）和慧光
<lb ed="ZW" n="0043a02"/>《大乘開心顯性頓悟眞宗論》（孰煌遺書存兩號）中的一些
<lb ed="ZW" n="0043a03"/>《御注金剛經》的引文。</p>
<lb ed="ZW" n="0043a04"/><p xml:id="pZW10p0043a0401">據《房山石經》本《御注金剛經》第一面底部的題記，
<lb ed="ZW" n="0043a05"/>該本由一位叫李大師的出家人合家捐刻的。今查《房山石
<lb ed="ZW" n="0043a06"/>經》本《御注金剛經》所引《金剛經》正文有若干錯漏，
<lb ed="ZW" n="0043a07"/>應爲李大師所雇的民間刻工疏失所致。本錄校本依據《大
<lb ed="ZW" n="0043a08"/>正藏》本《金剛經》及日本<name role="" type="person">大谷大學</name>所藏敦煌遺書咸亨四
<lb ed="ZW" n="0043a09"/>年（673）長安宮廷寫經《金剛經》（大谷餘乙26號）對
<lb ed="ZW" n="0043a10"/>《金剛經》正文進行校勘整理。</p>
<lb ed="ZW" n="0043a11"/><p xml:id="pZW10p0043a1101">至於《御注金剛經》的背景及其特色、對後世的影響、
<lb ed="ZW" n="0043a12"/>跟禪宗的關係等問題，整理者另有專論已於二十一世紀敦
<lb ed="ZW" n="0043a13"/>煌學國際學術研討會上發表，請參閱。</p>
<lb ed="ZW" n="0043a14"/><p xml:id="pZW10p0043a1401">整理本的底、校本如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0043a15"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW10p0043a1501">底本：
<lb ed="ZW" n="0043a16"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW10p0043a1601">《房山石經本》拓片。筆者所用爲中國佛敎協會藏原
<lb ed="ZW" n="0043a17"/>拓片。</item></list></item>
<lb ed="ZW" n="0043a18"/><item xml:id="itemZW10p0043a1801">校本：
<lb ed="ZW" n="0043a19"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW10p0043a1901">甲本，英國圖書館藏敦煌寫本斯2068號。</item>
<lb ed="ZW" n="0043a20"/><item xml:id="itemZW10p0043a2001">乙本，德國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏吐魯番出土斷片1037號。</item>
<lb ed="ZW" n="0043a21"/><item xml:id="itemZW10p0043a2101">丙本，德國<name role="" type="person">國家圖書館</name>藏吐魯番出土斷片303號。</item>
<lb ed="ZW" n="0043a22"/><item xml:id="itemZW10p0043a2201">丁本，日本京都國立博物館藏《六朝以來漢番殘字
<lb ed="ZW" n="0043a23"/>册》。</item>
<lb ed="ZW" n="0043a24"/><item xml:id="itemZW10p0043a2401">戊本，吳夢麟：《房山石經本〈唐玄宗注金剛經〉整理
<lb ed="ZW" n="0043a25"/>記》，載吳立民主編《房山石經研究》（二），中國佛敎文化
<lb ed="ZW" n="0043a26"/>出版有限公司，香港，1999年。</item>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0044a" n="0044a"/>
<lb ed="ZW" n="0044a01"/><item xml:id="itemZW10p0044a0101">己本，麥谷邦夫：《唐玄宗〈金剛般若波羅蜜經注〉本
<lb ed="ZW" n="0044a02"/>文》，載《唐玄宗〈金剛般若波羅蜜經注〉索引》，京都大
<lb ed="ZW" n="0044a03"/>學人文科學研究所附屬漢字情報研究中心編《東方學資料
<lb ed="ZW" n="0044a04"/>叢刊》第15册，2007年。</item></list></item></list>
<lb ed="ZW" n="0044a05"/><p xml:id="pZW10p0044a0501">至於參校的《大正藏》第2739號、《御注金剛般若波
<lb ed="ZW" n="0044a06"/>羅蜜經宣演》、《大乘開心顯性頓悟眞宗論》等，一槪隨文
<lb ed="ZW" n="0044a07"/>說明。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0044a08"/>
<lb ed="ZW" n="0044a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0044a10"/>
<lb ed="ZW" n="0044a11"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>金剛般若波羅蜜經注序
<lb ed="ZW" n="0044a12"/>　御注幷序</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0044a13"/>
<lb ed="ZW" n="0044a14"/><p xml:id="pZW10p0044a1401">述作者，明聖之能事也。朕誠寡薄，豈宜空爲
<lb ed="ZW" n="0044a15"/>好古，竊比前□□□□□□□□□□徒自爲矜飾？
<lb ed="ZW" n="0044a16"/>蓋欲弘獎風敎爾。昔歲述《孝經》以爲百行之首，
<lb ed="ZW" n="0044a17"/>故深覃要旨，冀闡微言，不唯先王至德，實謂君子
<lb ed="ZW" n="0044a18"/>務本。近又讚《道德》，伏知　聖祖，垂敎著經，
<lb ed="ZW" n="0044a19"/>□□□□□□□□□□稟訓。況道家<anchor xml:id="nkr_note_orig_0044001" n="0044001"/>使人精神專
<lb ed="ZW" n="0044a20"/>一，動合無爲。凡有以理天下之二經，故不可闕也。
<lb ed="ZW" n="0044a21"/>今之此注，則順乎來請。夫衆竅互作，鼓之者風也；
<lb ed="ZW" n="0044a22"/>柤梨相殊，可口者味也。苟在□□□□□□□□□
<lb ed="ZW" n="0044a23"/>將助我者，何間然乎！且聖人設敎以盡理，因言以
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0045a" n="0045a"/>
<lb ed="ZW" n="0045a01"/>成敎。悟敎則言可忘，得理而敎可遺。同乎大通者，
<lb ed="ZW" n="0045a02"/>雖分門而一致；攻乎異端者，將易性於多方。諒
<lb ed="ZW" n="0045a03"/>□□□□□□□□□□□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045001" n="0045001"/>在乎？不著人我，不住
<lb ed="ZW" n="0045a04"/>福德，忘心於三伐，閉境於六塵，以音聲求，如夢
<lb ed="ZW" n="0045a05"/>幻法。故發菩提者，趣於中道，習無漏者，名爲入
<lb ed="ZW" n="0045a06"/>流。將會如如，故須遣遣，□然三
<lb ed="ZW" n="0045a07"/>□□□□□□□□□同證，皆衆妙門，可不美歟！
<lb ed="ZW" n="0045a08"/>可不美歟！□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045002" n="0045002"/>文關事迹，理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045003" n="0045003"/>涉名數，注中粗擧
<lb ed="ZW" n="0045a09"/>而未盡明，及經中梵音應須翻譯者，幷詳諸義
<lb ed="ZW" n="0045a10"/>訣云。</p>
<lb ed="ZW" n="0045a11"/>
<lb ed="ZW" n="0045a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0045a1201">金剛般若波羅蜜經</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0045a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0045a1301">金剛眞寶，能碎堅積；般若正智，能破煩
<lb ed="ZW" n="0045a14"/>惱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045004" n="0045004"/>。無住無取，證波羅而捨筏；卽色卽空，契菩
<lb ed="ZW" n="0045a15"/>提於中道。如是降<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045005" n="0045005"/>伏，可以稱常。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0045a16"/>
<lb ed="ZW" n="0045a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0045a1701">如是我聞：一時佛在<name role="" type="person">舍衛國</name><name role="" type="person">祇樹給孤獨園</name>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0045a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0045a1801">如是勝法，我聞。此一會之時，在<name role="" type="person">舍衛國</name>。祇
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0046a" n="0046a"/>
<lb ed="ZW" n="0046a01"/>陀施樹，須達買園，莊嚴道場，如是說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a02"/>
<lb ed="ZW" n="0046a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0046a0301">與大比丘衆千二百五十人俱。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0046a0401">上果乞士，其數若斯，隨佛經行，得預今會。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a05"/>
<lb ed="ZW" n="0046a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0046a0601">爾時，世尊食時，著衣持鉢，入舍衛大城乞食<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046001" n="0046001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0046a0701">齋食之時，將行求<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046002" n="0046002"/>食，是以具服入城，持
<lb ed="ZW" n="0046a08"/>鉢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046003" n="0046003"/>而乞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a09"/>
<lb ed="ZW" n="0046a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0046a1001">於其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046004" n="0046004"/>城中，次第乞已，還至本處。飯食訖，收衣
<lb ed="ZW" n="0046a11"/>鉢，洗足已，敷座而坐。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0046a1201">徒跣而行，故洗足；將欲說法，故敷座。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a13"/>
<lb ed="ZW" n="0046a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0046a1401">時長老須菩提，在大衆中，卽從座起，偏袒右肩，
<lb ed="ZW" n="0046a15"/>右膝箸地，合掌恭敬，而白佛言。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0046a1601">□…□解空□…□□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046005" n="0046005"/>□…□明□…□。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a17"/>
<lb ed="ZW" n="0046a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0046a1801">希有，世尊。如來善護念諸菩薩，善付囑諸菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0046a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0046a1901">護持念恤，成熟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046006" n="0046006"/>根性，付託囑授，宣通法
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0047a" n="0047a"/>
<lb ed="ZW" n="0047a01"/>音，功力如斯，實爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a02"/>
<lb ed="ZW" n="0047a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0047a0301">世尊，善男子、善女人，發阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="ZW" n="0047a04"/>心，應云何住？云何降伏其心？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0047a0501">前歎護□□□□□之心諮□□□□□。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a06"/>
<lb ed="ZW" n="0047a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0047a0701">佛言：善哉！善哉！須菩提，如汝所說，如來善護
<lb ed="ZW" n="0047a08"/>念諸菩薩，善付囑諸菩薩。汝今諦聽，當爲汝說：
<lb ed="ZW" n="0047a09"/>善男子、善女人，發阿耨多羅三藐三菩提心，應如
<lb ed="ZW" n="0047a10"/>是住，如是降伏其心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0047a1101">□□□□□哉。□□□□□光標□□□□。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a12"/>
<lb ed="ZW" n="0047a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0047a1301">唯然，世尊。願樂欲聞。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0047a1401">受勅諦聽，故云「唯然」；深好法音，故云
<lb ed="ZW" n="0047a15"/>「願樂」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a16"/>
<lb ed="ZW" n="0047a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0047a1701">佛吿須菩提：諸菩薩摩訶薩，應如是降伏其心：
<lb ed="ZW" n="0047a18"/>所有一切衆生之類，若卵生、若胎生、若濕生、
<lb ed="ZW" n="0047a19"/>若化生、若有色、若無色、若有想、若無想、若
<lb ed="ZW" n="0047a20"/>非有想、若非無想，我皆令入無餘涅槃而滅
<lb ed="ZW" n="0047a21"/>度之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0047a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0047a2201">卵胎濕化，依四緣生。有色無色，依有無生。
<lb ed="ZW" n="0047a23"/>有想無想，依境界生。若非有想、若非無想，依粗
<lb ed="ZW" n="0047a24"/>細觀生。如是衆緣，皆非中道。故我以般若正觀，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0048a" n="0048a"/>
<lb ed="ZW" n="0048a01"/>皆令悟入圓寂常樂，則滅盡苦趣，超度愛流。夫以
<lb ed="ZW" n="0048a02"/>般若智破，煩惱障盡；般若智存，斯有餘也。若能
<lb ed="ZW" n="0048a03"/>遣之又遣，空法亦空，一切皆如，離涅槃相，湛常
<lb ed="ZW" n="0048a04"/>圓寂，故曰無餘。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a05"/>
<lb ed="ZW" n="0048a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0048a0601">如是滅度無量無數無邊衆生，實無衆生得滅度者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0048a0701">衆生性本，本來寂滅，妄心取相，開此萬緣。
<lb ed="ZW" n="0048a08"/>今但滅妄心，令照性本爾。豈復別有衆生受滅
<lb ed="ZW" n="0048a09"/>度耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a10"/>
<lb ed="ZW" n="0048a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0048a1101">何以故？若菩薩有我相、人相、衆生相、壽者相，
<lb ed="ZW" n="0048a12"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0048a1301">般若正智，無顚倒心。計有我人，卽非菩薩。
<lb ed="ZW" n="0048a14"/>未悟求悟，故云令入。入則無餘，誰云滅度？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a15"/>
<lb ed="ZW" n="0048a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0048a1601">復次，須菩提，菩薩於法，應無所住，行於布施。
<lb ed="ZW" n="0048a17"/>所謂不住色布施，不住聲香味觸法布施。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0048a1801">此以法空答前住義。諸法無相，不應取著，故
<lb ed="ZW" n="0048a19"/>菩薩於法無所住心。六度檢行，六塵攝境，二法空
<lb ed="ZW" n="0048a20"/>須，三施自忘，則不捨之檀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0048001" n="0048001"/>於群有矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0048a21"/>
<lb ed="ZW" n="0048a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0048a2201">須菩提，菩薩應如是布施，不住於相。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0049a" n="0049a"/>
<lb ed="ZW" n="0049a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0049a0101">應如前義，離六塵，忘二相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a02"/>
<lb ed="ZW" n="0049a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0049a0301">何以故？若菩薩不住相布施，其福德不可思量。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0049a0401">菩提之因，無住之施，□福平等，有如虛空，
<lb ed="ZW" n="0049a05"/>故叵量□也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a06"/>
<lb ed="ZW" n="0049a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0049a0701">須菩提，於意云何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0049a0801">佛言：如是之義，於汝意謂以爲云何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a09"/>
<lb ed="ZW" n="0049a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0049a1001">東方虛空，可思量不？不也，世尊。須菩提，南
<lb ed="ZW" n="0049a11"/>西北方，四維上下，虛空可思量不？不也，
<lb ed="ZW" n="0049a12"/>世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0049a1301">無住之施，其福甚多。借喩虛空，將以推校。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a14"/>
<lb ed="ZW" n="0049a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0049a1501">須菩提，菩薩無住相布施，福德亦復如是不可
<lb ed="ZW" n="0049a16"/>思量。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0049a1701">福施無相，是名無住。無住之施，福如虛空。
<lb ed="ZW" n="0049a18"/>虛空旣不可量，則無住之施亦不可思量也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a19"/>
<lb ed="ZW" n="0049a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0049a2001">須菩提，但應如所敎住。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0049a2101">所敎，卽上不住相等敎也。前問應云何住，答
<lb ed="ZW" n="0049a22"/>云於法住，卽明菩薩住無所住。但依無所住，卽是
<lb ed="ZW" n="0049a23"/>如所敎住也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0049a24"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0050a" n="0050a"/>
<lb ed="ZW" n="0050a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0050a0101">須菩提，於意云何？可以身相見如來不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0050a0201">前明所住，啓發□□□法□辯證因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050001" n="0050001"/>□。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a03"/>
<lb ed="ZW" n="0050a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0050a0401">不也，世尊。不可以身相得見如來。何以故？如來
<lb ed="ZW" n="0050a05"/>所說身相，卽非身相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0050a0601">身相生滅，是衆生見。法身疑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050002" n="0050002"/>寂，本無去
<lb ed="ZW" n="0050a07"/>來。衆生見者，悉皆虛妄，所說身相，皆爲衆生。
<lb ed="ZW" n="0050a08"/>妄見旣除，法身非相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a09"/>
<lb ed="ZW" n="0050a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0050a1001">佛吿須菩提，凡所有相，皆是虛妄。若見諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050003" n="0050003"/>相非
<lb ed="ZW" n="0050a11"/>相，卽見如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0050a1201">如來法身，無生滅相，見有生滅，從虛妄生。
<lb ed="ZW" n="0050a13"/>若能悟法空性，等無生滅，凡見諸相，皆非眞實，
<lb ed="ZW" n="0050a14"/>則圓寂法身，離相而見矣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050004" n="0050004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a15"/>
<lb ed="ZW" n="0050a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0050a1601">須菩提白佛言：世尊，頗有衆生得聞如是言說章
<lb ed="ZW" n="0050a17"/>句，生實信不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0050a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0050a1801">凡夫心信，因取相生。般若深宗，極無
<lb ed="ZW" n="0050a19"/>□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050005" n="0050005"/>□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050006" n="0050006"/>。恐聞是理，無處寄心，將釋此疑，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0051a" n="0051a"/>
<lb ed="ZW" n="0051a01"/>故□□□。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a02"/>
<lb ed="ZW" n="0051a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0051a0301">佛吿須菩提，莫作是說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0051a0401">般若深宗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051001" n="0051001"/>，爲最上乘者說，聞說卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051002" n="0051002"/>悟，不
<lb ed="ZW" n="0051a05"/>應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051003" n="0051003"/>不信，故莫作此問也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a06"/>
<lb ed="ZW" n="0051a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0051a0701">如來滅後，後五百歲，有持戒修福者，於此章句，
<lb ed="ZW" n="0051a08"/>能生信心，以此爲實。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0051a0901">後五百歲，像法之中，具戒福者，於此能信。
<lb ed="ZW" n="0051a10"/>況今正法流通，而無信耶！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a11"/>
<lb ed="ZW" n="0051a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0051a1201">當知是人，不於一佛二佛三四五佛而種善根，已於
<lb ed="ZW" n="0051a13"/>無量千萬佛所，種諸善根。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0051a1401">能信深法，必藉宿因，故知是能信之人，所種
<lb ed="ZW" n="0051a15"/>善根，非正一佛二佛也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a16"/>
<lb ed="ZW" n="0051a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0051a1701">聞是章句，乃至一念，生淨信者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0051a1801">不見信相，是名淨信。持福能生信心，惠解能
<lb ed="ZW" n="0051a19"/>無見相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0051a20"/>
<lb ed="ZW" n="0051a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0051a2101">須菩提，如來悉知悉見是諸衆生得如是無量福德。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0052a" n="0052a"/>
<lb ed="ZW" n="0052a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0052a0101">□□□般若智□…□具佛法眼，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052001" n="0052001"/>能悉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052002" n="0052002"/>
<lb ed="ZW" n="0052a02"/>見。知見是淨信，衆生得如是無量<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052003" n="0052003"/>福德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a03"/>
<lb ed="ZW" n="0052a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0052a0401">何以故？是諸衆生，無復我相、人相、衆生相、壽
<lb ed="ZW" n="0052a05"/>者相，無法相亦無非法相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0052a0601">無我相者，以達人空；無法相者，以達法空；
<lb ed="ZW" n="0052a07"/>無非法相者，以達空空。一念淨信<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052004" n="0052004"/>，三空頓解。
<lb ed="ZW" n="0052a08"/>若計諸相，則不名淨信。能信般若，知達法空。故
<lb ed="ZW" n="0052a09"/>知是衆生無復諸相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a10"/>
<lb ed="ZW" n="0052a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0052a1101">何以故？是諸衆生，若心取相，則爲著我人衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052005" n="0052005"/>生
<lb ed="ZW" n="0052a12"/>壽者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0052a1301">何以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052006" n="0052006"/>故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0052007" n="0052007"/>？此諸衆生應不取相者，若心起念
<lb ed="ZW" n="0052a14"/>取相，卽□□我人。計有我人，非達般若，則不能
<lb ed="ZW" n="0052a15"/>生淨信。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a16"/>
<lb ed="ZW" n="0052a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0052a1701">若取法相，卽著我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0052a1801">若取諸法，計五聚蔭，卽於此身，還生我相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0052a19"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0053a" n="0053a"/>
<lb ed="ZW" n="0053a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0053a0101">何以故？若取非法相，卽著我人衆生壽者，是故不
<lb ed="ZW" n="0053a02"/>應取法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053001" n="0053001"/>，不應取非法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0053a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0053a0301">不取法相，以空破有。若□…□滯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053002" n="0053002"/>空不空，
<lb ed="ZW" n="0053a04"/>還著<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053003" n="0053003"/>有相，故不應□…□法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0053a05"/>
<lb ed="ZW" n="0053a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0053a0601">以是義故，如來常說：汝等比丘，知我說法，如筏
<lb ed="ZW" n="0053a07"/>喩者，法尙應捨，何況非法？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0053a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0053a0801">以是不取於相，故如來常說。說無所說，豈取
<lb ed="ZW" n="0053a09"/>相耶？故汝等比丘知我所說法，本破於有。若知有
<lb ed="ZW" n="0053a10"/>不有，遂悟於空無取，是名達解。夫筏以投岸，筌
<lb ed="ZW" n="0053a11"/>以取魚，得魚忘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053004" n="0053004"/>筌，到<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053005" n="0053005"/>岸捨筏。故大聖說空，
<lb ed="ZW" n="0053a12"/>以破諸見。諸見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053006" n="0053006"/>旣除，空法亦盡。況非空法，其
<lb ed="ZW" n="0053a13"/>可□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053007" n="0053007"/>乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0053a14"/>
<lb ed="ZW" n="0053a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0053a1501">須菩提，於意云何？如來得阿耨多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053008" n="0053008"/>羅三藐三菩提
<lb ed="ZW" n="0053a16"/>耶？如來有所說法耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0053a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0053a1701">前令捨法，遣彼兩偏，則佛於菩提，如何獨得
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0054a" n="0054a"/>
<lb ed="ZW" n="0054a01"/>而爲人說法耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a02"/>
<lb ed="ZW" n="0054a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0054a0301">須菩提言：如我解佛所說義，無有定法名阿耨多羅
<lb ed="ZW" n="0054a04"/>三藐三菩提，亦無有定法如來可說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0054a0501">無上正道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054001" n="0054001"/>，寂然無體，無相空□…□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054002" n="0054002"/>經
<lb ed="ZW" n="0054a06"/>□…□悟。佛得菩提，已悟則無佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054003" n="0054003"/>□…□。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a07"/>
<lb ed="ZW" n="0054a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0054a0801">何以故？如來所說法，皆不可取，不可說，非法非
<lb ed="ZW" n="0054a09"/>非法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0054a1001">如來所說妙法，本爲衆生。離相故不可取，離
<lb ed="ZW" n="0054a11"/>言故不可說。而妙契圓證，則未嘗不取，未嘗不
<lb ed="ZW" n="0054a12"/>說。非法則不有，非非則不無。不有不無，離諸言
<lb ed="ZW" n="0054a13"/>相，故無定法名耨多羅。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a14"/>
<lb ed="ZW" n="0054a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0054a1501">所以者何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0054a1601">所以佛嘗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054004" n="0054004"/>說法而無定法可說者何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a17"/>
<lb ed="ZW" n="0054a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0054a1801">一切賢聖，皆以無爲法而有差別。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0054a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0054a1901">無爲法中，本無差別。三乘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054005" n="0054005"/>賢聖，根識不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0055a" n="0055a"/>
<lb ed="ZW" n="0055a01"/>同；一音演說，淺深隨分。未悟則量病授藥，故常
<lb ed="ZW" n="0055a02"/>說法；已<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055001" n="0055001"/>悟則藥病皆除，無法可說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a03"/>
<lb ed="ZW" n="0055a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0055a0401">須菩提，於意云何？若人滿三千大千世界七寶，以
<lb ed="ZW" n="0055a05"/>用布施。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0055a0601">將欲校量持經之功，故擧若人財寶之施，以明
<lb ed="ZW" n="0055a07"/>章句理實非虛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a08"/>
<lb ed="ZW" n="0055a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0055a0901">是人所得福德，寧爲多不？須菩提言：甚多，
<lb ed="ZW" n="0055a10"/>世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0055a1101">七寶珍異，三千皆滿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055002" n="0055002"/>，無性之福，施廣增
<lb ed="ZW" n="0055a12"/>多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055003" n="0055003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a13"/>
<lb ed="ZW" n="0055a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0055a1401">何以故？是福德卽非福德性，是故如來說福德多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0055a1501">所以施廣而福多，由非福德性故。若是福德
<lb ed="ZW" n="0055a16"/>性，則不應寶多而福多。衹由無性之福假外緣，是
<lb ed="ZW" n="0055a17"/>故如來說福德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a18"/>
<lb ed="ZW" n="0055a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0055a1901">若復有人，於此經中，受持乃至四句偈等，爲他人
<lb ed="ZW" n="0055a20"/>說，其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0055a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0055a2101">財施之福，非福德性。福雖因施，不趣菩提。持
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0056a" n="0056a"/>
<lb ed="ZW" n="0056a01"/>經之功<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056001" n="0056001"/>，句偈雖少，能令衆生除煩惱障，是眞福
<lb ed="ZW" n="0056a02"/>德，故勝於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056002" n="0056002"/>彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056003" n="0056003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0056a03"/>
<lb ed="ZW" n="0056a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0056a0401">何以故？須菩提，一切諸佛及諸佛阿耨多羅三藐三
<lb ed="ZW" n="0056a05"/>菩提法，皆從此經出。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0056a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0056a0601">般若正智，圓照無礙；無上正道，因是發明。
<lb ed="ZW" n="0056a07"/>諸佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056004" n="0056004"/>始則自修，終以化物，利濟弘遠，何莫
<lb ed="ZW" n="0056a08"/>由斯？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0056a09"/>
<lb ed="ZW" n="0056a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0056a1001">須菩提，所謂佛法者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056005" n="0056005"/>，卽非佛法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0056a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0056a1101">法無自性，證則彌同，因敎悟空，故稱佛
<lb ed="ZW" n="0056a12"/>法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056006" n="0056006"/>。空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056007" n="0056007"/>由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056008" n="0056008"/>敎立，悟不滯空。直論無法可非，
<lb ed="ZW" n="0056a13"/>豈但卽非佛法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056009" n="0056009"/>？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0056a14"/>
<lb ed="ZW" n="0056a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0056a1501">須菩提，於意云何？須陀洹能作是念：我得須陀洹
<lb ed="ZW" n="0056a16"/>果不？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0057a" n="0057a"/>
<lb ed="ZW" n="0057a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0057a0101">修習無漏，證無漏果，悟無所得，名須陀洹。
<lb ed="ZW" n="0057a02"/>借小乘之無我，明般若之忘相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a03"/>
<lb ed="ZW" n="0057a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0057a0401">須菩提言：不也，世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0057a0501">是人不起得果之念。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a06"/>
<lb ed="ZW" n="0057a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0057a0701">何以故？須陀洹名爲入流，而無所入。不入色聲香
<lb ed="ZW" n="0057a08"/>味觸法，是名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057001" n="0057001"/>須陀洹。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0057a0901">習無漏果，則名入道流。不取果相，故無流<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057002" n="0057002"/>
<lb ed="ZW" n="0057a10"/>可入。豈以忘相而無道流可入？復於有我而入聲色
<lb ed="ZW" n="0057a11"/>六塵耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a12"/>
<lb ed="ZW" n="0057a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0057a1301">須菩提，於意云何？斯陀含能作是念：我得斯陀含
<lb ed="ZW" n="0057a14"/>果不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0057a1501">斷欲界思惟，得人我空相。證果之時。有斯念不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a16"/>
<lb ed="ZW" n="0057a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0057a1701">須菩提言：不也，世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0057a1801">是人不起得果之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057003" n="0057003"/>念。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0057a19"/>
<lb ed="ZW" n="0057a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0057a2001">何以故？斯陀含名一往來，而實無往來，是名斯
<lb ed="ZW" n="0057a21"/>陀含。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0058a" n="0058a"/>
<lb ed="ZW" n="0058a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0058a0101">盡天人趣，獲往來生。一斯往來，則明所得
<lb ed="ZW" n="0058a02"/>果。不取果相，故實無往來。若見一往來果，是生
<lb ed="ZW" n="0058a03"/>我慢，則非斯陀含也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a04"/>
<lb ed="ZW" n="0058a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0058a0501">須菩提，於意云何？阿那含能作是念：我得阿那含
<lb ed="ZW" n="0058a06"/>果不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0058a0701">斷欲界思盡，更不復來。證果之時，有斯念不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a08"/>
<lb ed="ZW" n="0058a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0058a0901">須菩提言：不也，世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0058a1001">是人不起得果之念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0058001" n="0058001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a11"/>
<lb ed="ZW" n="0058a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0058a1201">何以故？阿那含<anchor xml:id="nkr_note_orig_0058002" n="0058002"/>名爲不來，而實無來，是故名阿
<lb ed="ZW" n="0058a13"/>那含。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0058a1401">達無人我，不復還來，故名不來。人法二空，
<lb ed="ZW" n="0058a15"/>無取住相，故實無來。卽阿那含，而具斯義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a16"/>
<lb ed="ZW" n="0058a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0058a1701">須菩提，於意云何？阿羅漢能作是念：我得阿羅漢
<lb ed="ZW" n="0058a18"/>道不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0058a1901">修習智慧，斷除煩惱。證果之時，有是念不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0058a20"/>
<lb ed="ZW" n="0058a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0058a2101">須菩提言：不也，世尊。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0059a" n="0059a"/>
<lb ed="ZW" n="0059a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0059a0101">是人不起得果之念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059001" n="0059001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0059a02"/>
<lb ed="ZW" n="0059a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0059a0301">何以故？實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059002" n="0059002"/>無有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059003" n="0059003"/>法，名阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0059a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0059a0401">以斷煩惱，名阿羅漢。煩惱性空，斷無所斷。
<lb ed="ZW" n="0059a05"/>悟無所斷，豈復別有阿羅漢耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0059a06"/>
<lb ed="ZW" n="0059a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0059a0701">世尊，若阿羅漢作是念：我得阿羅漢道，卽爲著我
<lb ed="ZW" n="0059a08"/>人衆生壽者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059004" n="0059004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0059a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0059a0901">若取果相，卽計有我。於我不忘諸相，咸著相
<lb ed="ZW" n="0059a10"/>受報，衆惱皆生。取相受生，豈名羅漢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059005" n="0059005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0059a11"/>
<lb ed="ZW" n="0059a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0059a1201">世尊，佛說我得無諍三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059006" n="0059006"/>昧人中最爲第一，是第
<lb ed="ZW" n="0059a13"/>一離欲阿羅漢。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0059a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0059a1401">善吉樂阿蘭行，得三昧定，深入觀□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059007" n="0059007"/>，不相
<lb ed="ZW" n="0059a15"/>違諍。凡諸人中，最爲超勝，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059008" n="0059008"/>云第一。三界煩
<lb ed="ZW" n="0059a16"/>惱，逐境受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059009" n="0059009"/>累，是名爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059010" n="0059010"/>欲。如是悉離，故亦云
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0060a" n="0060a"/>
<lb ed="ZW" n="0060a01"/>第一。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a02"/>
<lb ed="ZW" n="0060a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0060a0301">我不作是念：我是離欲阿羅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060001" n="0060001"/>漢。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0060a0401">我於爾時，曾不起念云：有欲可離，有果
<lb ed="ZW" n="0060a05"/>可得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060002" n="0060002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a06"/>
<lb ed="ZW" n="0060a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0060a0701">世尊，我若作是念：我得阿羅漢道。世尊則不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060003" n="0060003"/>
<lb ed="ZW" n="0060a08"/>說：須菩提是樂阿蘭那行者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0060a0901">我若起念，計有得果，獲離欲道，卽成著<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060004" n="0060004"/>
<lb ed="ZW" n="0060a10"/>我。違無諍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060005" n="0060005"/>行，則世尊不應說我是樂阿蘭那。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a11"/>
<lb ed="ZW" n="0060a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0060a1201">以須菩提實無所行，而名須菩提是樂阿蘭那行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0060a1301">於行無行，是了空相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060006" n="0060006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a14"/>
<lb ed="ZW" n="0060a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0060a1501">佛吿須菩提：於意云何？如來昔在然燈佛所，於法
<lb ed="ZW" n="0060a16"/>有所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060007" n="0060007"/>得不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0060a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0060a1701">將明菩薩亦悟於空。故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060008" n="0060008"/>卻問：我昔爲菩薩，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0061a" n="0061a"/>
<lb ed="ZW" n="0061a01"/>於然燈佛所，受記<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061001" n="0061001"/>菩提。當爾之時，見有菩提法
<lb ed="ZW" n="0061a02"/>可得不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a03"/>
<lb ed="ZW" n="0061a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0061a0401">世尊，如來昔在然燈佛所，於法實無所得。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0061a0501">悟法性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061002" n="0061002"/>空，得無生忍。勤行般若，勝果則曰
<lb ed="ZW" n="0061a06"/>菩提。深入正觀，諸佛由之授記。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a07"/>
<lb ed="ZW" n="0061a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0061a0801">須菩提，於意云何？菩薩莊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061003" n="0061003"/>嚴佛土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061004" n="0061004"/>不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0061a0901">菩薩修持淨土行業，見有淨土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061005" n="0061005"/>可莊嚴不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a10"/>
<lb ed="ZW" n="0061a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0061a1101">不也，世尊。何以故？莊嚴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061006" n="0061006"/>佛土者，卽非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061007" n="0061007"/>莊
<lb ed="ZW" n="0061a12"/>嚴，是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0061a1301">萬行不常，畢竟空寂，示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061008" n="0061008"/>有修習，假名莊
<lb ed="ZW" n="0061a14"/>嚴。國土本空，無莊嚴相。能了無相，卽以是莊嚴
<lb ed="ZW" n="0061a15"/>故，是名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0061a16"/>
<lb ed="ZW" n="0061a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0061a1701">是故須菩提，菩薩摩訶薩，應如是生淸淨心。不應
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0062a" n="0062a"/>
<lb ed="ZW" n="0062a01"/>住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062001" n="0062001"/>色生心，不應住聲香<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062002" n="0062002"/>味觸法生心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0062a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0062a0201">是以修習者故不取莊嚴之相，應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062003" n="0062003"/>如是生畢
<lb ed="ZW" n="0062a03"/>竟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062004" n="0062004"/>空寂心。是心淸淨，故不住於色及聲香等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062005" n="0062005"/>。
<lb ed="ZW" n="0062a04"/>若於是法而生心者，卽非淸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062006" n="0062006"/>淨心。所證之果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062007" n="0062007"/>，
<lb ed="ZW" n="0062a05"/>非畢竟果，故不應如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0062a06"/>
<lb ed="ZW" n="0062a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0062a0701">應無所住而生其心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0062a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0062a0801">知色相空，心無所住，故於無所住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062008" n="0062008"/>，生淸淨
<lb ed="ZW" n="0062a09"/>心。雖假生心之名，而無住心之相。無住正觀，惠
<lb ed="ZW" n="0062a10"/>照湛然，是則以不住法，住般若中。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0062a11"/>
<lb ed="ZW" n="0062a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0062a1201">須菩提，譬如有人，身如<name role="" type="person">須彌山</name>王。於意云何？是
<lb ed="ZW" n="0062a13"/>身爲大不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0062a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0062a1401">身相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062009" n="0062009"/>空假，如<name role="" type="person">須彌山</name>，雖有大名，皆非實
<lb ed="ZW" n="0062a15"/>體，不應起心取相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062010" n="0062010"/>，以爲大身。破前取色之心，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0063a" n="0063a"/>
<lb ed="ZW" n="0063a01"/>故起大身之問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063001" n="0063001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a02"/>
<lb ed="ZW" n="0063a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0063a0301">須<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063002" n="0063002"/>菩提言：甚大，世尊。何以故？佛說非身，是
<lb ed="ZW" n="0063a04"/>名大身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0063a0501">觀乎泰山，木石同壇，和合衆材<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063003" n="0063003"/>，假名爲
<lb ed="ZW" n="0063a06"/>大。本無自性，何定大耶？所以佛說非身，是名大
<lb ed="ZW" n="0063a07"/>身。不應生心，以取身相。如色聲等，不可取也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a08"/>
<lb ed="ZW" n="0063a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0063a0901">須菩提，如恆河中，所有沙數，如是沙等恆河，於
<lb ed="ZW" n="0063a10"/>意云何？是諸恆河沙，寧爲多不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063004" n="0063004"/>？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0063a1101">以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063005" n="0063005"/>一恆河沙而數於河，河<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063006" n="0063006"/>中之沙，亦復如
<lb ed="ZW" n="0063a12"/>彼，如此之數，爲多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063007" n="0063007"/>不耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a13"/>
<lb ed="ZW" n="0063a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0063a1401">須菩提言：甚多，世尊。但諸恆河，尙多無數。何
<lb ed="ZW" n="0063a15"/>況其沙？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0063a1601">以沙數河，河尙無數。況復於沙，實爲甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0063a17"/>
<lb ed="ZW" n="0063a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0063a1801">須菩提，我今實言吿汝：若善男子、善女人，以七
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0064a" n="0064a"/>
<lb ed="ZW" n="0064a01"/>寶滿爾所恆河沙數三千大千世界，以用布施，得福
<lb ed="ZW" n="0064a02"/>多不？須菩提言：甚多，世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0064a0301">無性之福，施廣福多，沙河大千，其數無量。
<lb ed="ZW" n="0064a04"/>故知所得福，至於甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a05"/>
<lb ed="ZW" n="0064a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0064a0601">佛吿須菩提：若善男子、善女人，於此經中，乃至
<lb ed="ZW" n="0064a07"/>受持四句偈等，爲他人說，而此福德，勝前福德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0064a0801">財施雖多，無益惠解；章句雖少<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064001" n="0064001"/>，必趣菩
<lb ed="ZW" n="0064a09"/>提。以此校量，故無等級<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064002" n="0064002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a10"/>
<lb ed="ZW" n="0064a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0064a1101">復次，須菩提，隨說是經，乃至四句偈等，當知此
<lb ed="ZW" n="0064a12"/>處一切世間天人阿修羅，皆應供養，如佛塔廟。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0064a1301">更標勝義，以勸修行。佛滅度後，有塔廟遺
<lb ed="ZW" n="0064a14"/>像。若復有人，隨說是經，兼持句偈，則天人等
<lb ed="ZW" n="0064a15"/>輩，皆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064003" n="0064003"/>當供養，如彼塔廟也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a16"/>
<lb ed="ZW" n="0064a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0064a1701">何況有人盡能受持讀誦？須菩提，當知是人，成就
<lb ed="ZW" n="0064a18"/>最上第一希有之法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0064a1901">般若正智，能趣菩提。若人受持，必生信解。
<lb ed="ZW" n="0064a20"/>卽知是人能成就無上菩提，故云最上第一希有
<lb ed="ZW" n="0064a21"/>之法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0064a22"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0065a" n="0065a"/>
<lb ed="ZW" n="0065a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0065a0101">若是經典所在之處，則爲有佛，若尊重弟子。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0065a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0065a0201">此云經典所在之處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065001" n="0065001"/>，則上成就希有之人，勝
<lb ed="ZW" n="0065a03"/>法在人，則爲有佛，少<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065002" n="0065002"/>有差降，猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065003" n="0065003"/>如尊重
<lb ed="ZW" n="0065a04"/>弟子。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0065a05"/>
<lb ed="ZW" n="0065a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0065a0601">爾時須菩提白佛言：世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065004" n="0065004"/>尊，當何名此經？我等云
<lb ed="ZW" n="0065a07"/>何奉持？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0065a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0065a0801">前來所明，皆無定法。法雖無定，敎必有宗。
<lb ed="ZW" n="0065a09"/>欲宣是義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065005" n="0065005"/>，故起斯問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0065a10"/>
<lb ed="ZW" n="0065a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0065a1101">佛吿須菩提：此經名爲金剛般若波羅蜜。以是名
<lb ed="ZW" n="0065a12"/>字，汝當奉持。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0065a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0065a1301">般若正智，喩如金剛，破煩惱障<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065006" n="0065006"/>，了出中
<lb ed="ZW" n="0065a14"/>道，渡貪愛流，超到彼岸。故以是名字，無量<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065007" n="0065007"/>勝
<lb ed="ZW" n="0065a15"/>義，汝當循<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065008" n="0065008"/>名責實，依是奉持。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0065a16"/>
<lb ed="ZW" n="0065a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0065a1701">所以者何？須菩提，佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065009" n="0065009"/>說般若波羅蜜，則非般若
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0066a" n="0066a"/>
<lb ed="ZW" n="0066a01"/>波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0066a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0066a0201">說般若法，差煩惱病。煩惱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066001" n="0066001"/>是妄，由執見
<lb ed="ZW" n="0066a03"/>生。妄病旣除，眞法應捨。若執持般若，不解空
<lb ed="ZW" n="0066a04"/>義。惟此般若，亦成<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066002" n="0066002"/>煩惱。故佛說般若波羅蜜，
<lb ed="ZW" n="0066a05"/>則無定法名般若也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0066a06"/>
<lb ed="ZW" n="0066a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0066a0701">須菩提，於意云何？如來有所說法不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0066a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0066a0801">前云則非般若，未明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066003" n="0066003"/>所以則非，故卻質此
<lb ed="ZW" n="0066a09"/>疑，以通前義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066004" n="0066004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0066a10"/>
<lb ed="ZW" n="0066a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0066a1101">須菩提白佛言：世尊，如來無所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066005" n="0066005"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0066a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0066a1201">於言無滯，終身言而未嘗言；於法無取，終身
<lb ed="ZW" n="0066a13"/>說而未嘗說。知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066006" n="0066006"/>我所說，則法尙應捨。昧於斯
<lb ed="ZW" n="0066a14"/>道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066007" n="0066007"/>，則言者不知。故於此二夜□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066008" n="0066008"/>，我都無
<lb ed="ZW" n="0066a15"/>所說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066009" n="0066009"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0066a16"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0067a" n="0067a"/>
<lb ed="ZW" n="0067a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0067a0101">須菩提，於意<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067001" n="0067001"/>云何？三千大千世界，所有微塵，
<lb ed="ZW" n="0067a02"/>是爲多不？須菩提言：甚多，世尊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067002" n="0067002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0067a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0067a0301">前明理敎無取，此明境界亦空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067003" n="0067003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0067a04"/>
<lb ed="ZW" n="0067a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0067a0501">須菩提，諸微塵，如來說非微塵，是名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067004" n="0067004"/>微塵。如
<lb ed="ZW" n="0067a06"/>來說世界非世界，是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0067a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0067a0701">散彼世界，以爲微塵。於彼塵中，本<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067005" n="0067005"/>無自
<lb ed="ZW" n="0067a08"/>性。積彼微塵，以成世界。於此世界，豈有性
<lb ed="ZW" n="0067a09"/>耶？本無自性，故非微塵，爲是假緣，是名
<lb ed="ZW" n="0067a10"/>世界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067006" n="0067006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0067a11"/>
<lb ed="ZW" n="0067a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0067a1201">須菩提，於意云何？可以三十二相見如來不？不
<lb ed="ZW" n="0067a13"/>也，世尊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067007" n="0067007"/>。不可以三十二相得見如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067008" n="0067008"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0067a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0067a1401">法本無言，因言立敎；身本非相，因相見身。
<lb ed="ZW" n="0067a15"/>因言立敎，旣不可執言而求理；因相見身，故不可
<lb ed="ZW" n="0067a16"/>取相而見佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067009" n="0067009"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0067a17"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0068a" n="0068a"/>
<lb ed="ZW" n="0068a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0068a0101">何以故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068001" n="0068001"/>？如來說三十二相卽是非相，是名三十
<lb ed="ZW" n="0068a02"/>二相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068002" n="0068002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0068a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0068a0301">假立身相，以表法王。諸法本空，身相非有。
<lb ed="ZW" n="0068a04"/>能知諸相非相，色相皆空，卽此妙身，是名三十
<lb ed="ZW" n="0068a05"/>二相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068003" n="0068003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0068a06"/>
<lb ed="ZW" n="0068a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0068a0701">須菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068004" n="0068004"/>，若善男子、善女人，以恆河沙等身命布
<lb ed="ZW" n="0068a08"/>施，若復有人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068005" n="0068005"/>，於此經中，乃至受持四句<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068006" n="0068006"/>偈
<lb ed="ZW" n="0068a09"/>等，爲他人說，其福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0068a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0068a1001">多以身命布施，勝報尙有輪迴；少能受持是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068007" n="0068007"/>
<lb ed="ZW" n="0068a11"/>經，累盡自無生滅。校量其福，持經甚多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068008" n="0068008"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0068a12"/>
<lb ed="ZW" n="0068a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0068a1301">爾時，須菩提聞說是經，深解義趣，涕淚悲泣，而
<lb ed="ZW" n="0068a14"/>白佛言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068009" n="0068009"/>：希有，世尊。佛說如是甚深經典，我從
<lb ed="ZW" n="0068a15"/>昔來所得惠眼，未曾得聞如是之經。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0068a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0068a1601">昔得惠眼，於有見空；今聞是經，於空亦遣。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0069a" n="0069a"/>
<lb ed="ZW" n="0069a01"/>是名中道，故未曾聞。善<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069001" n="0069001"/>吉解空，久得深趣，將
<lb ed="ZW" n="0069a02"/>欲起敎，以示未來，故涕淚悲泣，歎其希有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069002" n="0069002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0069a03"/>
<lb ed="ZW" n="0069a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0069a0401">世尊，若復有人，得聞是經，信心淸淨，則生實
<lb ed="ZW" n="0069a05"/>相。當<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069003" n="0069003"/>知是人，成就第一希有德功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0069a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0069a0601">信不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069004" n="0069004"/>著相，是淸淨心。得淸淨心，則能照般
<lb ed="ZW" n="0069a07"/>若眞實之相。得茲實相，必趣菩提。菩提果成，卽
<lb ed="ZW" n="0069a08"/>名第一希有功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0069a09"/>
<lb ed="ZW" n="0069a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0069a1001">世尊，是實相者，則是非相。是故如來說名實相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0069a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0069a1101">以般若智，趣眞實相。夫實相者，豈有相哉？
<lb ed="ZW" n="0069a12"/>則妙色法身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069005" n="0069005"/>，眞空無礙，非假有相。離空無相，
<lb ed="ZW" n="0069a13"/>卽此之相，非實相耶也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069006" n="0069006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0069a14"/>
<lb ed="ZW" n="0069a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0069a1501">世尊，我今得聞如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069007" n="0069007"/>經典，信解受持，不足
<lb ed="ZW" n="0069a16"/>爲難。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0069a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0069a1701">親承受記，久悟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069008" n="0069008"/>空法，今復聞說，信解
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0070a" n="0070a"/>
<lb ed="ZW" n="0070a01"/>非難。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a02"/>
<lb ed="ZW" n="0070a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0070a0301">若當來世，後五百歲，其有衆生得聞是經，信解受
<lb ed="ZW" n="0070a04"/>持，是人則爲第一希有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0070a0501">像法之中，去聖逾遠，但聞遺敎，便解奉
<lb ed="ZW" n="0070a06"/>持，則知是人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0070001" n="0070001"/>，了甚深義，無出其右，故云
<lb ed="ZW" n="0070a07"/>第一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0070002" n="0070002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a08"/>
<lb ed="ZW" n="0070a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0070a0901">何以故？此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0070003" n="0070003"/>人無我相、人相、衆生相、壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0070a1001">何以故？此人得名第一希有者，爲不著如是等
<lb ed="ZW" n="0070a11"/>相故，能信解是經，得爲第一。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a12"/>
<lb ed="ZW" n="0070a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0070a1301">所以者何？我相卽是非相，人相、衆生相、壽者相
<lb ed="ZW" n="0070a14"/>卽是非相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0070a1501">於我無相，妄計有我。能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0070004" n="0070004"/>了我相非相，卽不
<lb ed="ZW" n="0070a16"/>著人衆生壽者矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a17"/>
<lb ed="ZW" n="0070a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0070a1801">何以故？離一切諸相，則名諸佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0070005" n="0070005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0070a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0070a1901">何以故？此人無我，則爲希有者。能離諸相，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0071a" n="0071a"/>
<lb ed="ZW" n="0071a01"/>卽是菩提，故爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a02"/>
<lb ed="ZW" n="0071a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0071a0301">佛吿須菩提：如是如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0071a0401">印可其說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a05"/>
<lb ed="ZW" n="0071a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0071a0601">若復有人，得聞是經，不驚不怖不畏，當知是人甚
<lb ed="ZW" n="0071a07"/>爲希有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0071a0801">於無爲法，而有差別。如是賢聖，優劣不同。
<lb ed="ZW" n="0071a09"/>中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0071001" n="0071001"/>小二乘，係執因果、福德、報應。聞是深義，必
<lb ed="ZW" n="0071a10"/>當驚怖。能不怖畏，已是希有。況能信解，而受持耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a11"/>
<lb ed="ZW" n="0071a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0071a1201">何以故？須菩提，如來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0071002" n="0071002"/>說第一波羅蜜，非第一波
<lb ed="ZW" n="0071a13"/>羅蜜，是名第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0071a1401">諸法莫二，故云第一。到彼岸者，爲對此流。
<lb ed="ZW" n="0071a15"/>此流已盡，彼岸何有？是知諸法，但示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0071003" n="0071003"/>假名，累
<lb ed="ZW" n="0071a16"/>盡名去，故非第一。於斯了義，能入深門，故是名
<lb ed="ZW" n="0071a17"/>第一波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a18"/>
<lb ed="ZW" n="0071a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0071a1901">須菩提，忍辱波羅蜜，如來說非忍辱波羅蜜。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0071a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0071a2001">忍辱者，明無我也。人辱我忍，以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0071004" n="0071004"/>爲勝行。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0072a" n="0072a"/>
<lb ed="ZW" n="0072a01"/>本無人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072001" n="0072001"/>我，誰辱忍耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072002" n="0072002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a02"/>
<lb ed="ZW" n="0072a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0072a0301">何以故？須菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072003" n="0072003"/>提。如我昔爲歌利王，割截身體。
<lb ed="ZW" n="0072a04"/>我於爾時，無我相，無人相，無衆生相，無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0072a0501">無我無人，誰忍誰辱？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a06"/>
<lb ed="ZW" n="0072a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0072a0701">何以故？我於往昔節節支解時，若有我相、人相、
<lb ed="ZW" n="0072a08"/>衆生相、壽者相，應生瞋恨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072004" n="0072004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0072a0901">前擧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072005" n="0072005"/>割截無我，以明無忍；今擧不生瞋恨，復
<lb ed="ZW" n="0072a10"/>明無我。小乘計執我相，則多起貪瞋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072006" n="0072006"/>。今隳裂支體，
<lb ed="ZW" n="0072a11"/>不生瞋恨者，則復何外相預<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072007" n="0072007"/>其間乎？知無我矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a12"/>
<lb ed="ZW" n="0072a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0072a1301">須菩提，又念過<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072008" n="0072008"/>去，於五百世，作忍辱仙人，於
<lb ed="ZW" n="0072a14"/>爾所世，無我相，無人相，無衆生相，無壽者相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0072a1501">了無我相，非止此生。當於爾時，已達斯趣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0072a16"/>
<lb ed="ZW" n="0072a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0072a1701">是故須菩提，菩薩應離一切<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072009" n="0072009"/>相，發阿耨多羅三藐
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0073a" n="0073a"/>
<lb ed="ZW" n="0073a01"/>三菩提心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a02"/>
<lb ed="ZW" n="0073a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0073a0301">從前已來，明無相降住之義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073001" n="0073001"/>。今明離相無
<lb ed="ZW" n="0073a04"/>性，乃是菩薩發心。況於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073002" n="0073002"/>菩提，且無定法，發心
<lb ed="ZW" n="0073a05"/>取相，不亦難乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a06"/>
<lb ed="ZW" n="0073a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0073a0701">不應住色生心，不應住聲香味觸法生心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0073a0801">菩提無定相可取，況六塵乎？是假合相，不應
<lb ed="ZW" n="0073a09"/>生心住於此也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a10"/>
<lb ed="ZW" n="0073a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0073a1101">應生無所住心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0073a1201">以有所住卽著諸相故，勸於無所住而生其心。
<lb ed="ZW" n="0073a13"/>斯對辯也。夫無所住，豈生心哉？若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073003" n="0073003"/>於無所住
<lb ed="ZW" n="0073a14"/>而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073004" n="0073004"/>生心，是未免於有所住也。但於一切法無所
<lb ed="ZW" n="0073a15"/>住，以此爲生心爾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073005" n="0073005"/>。非謂別生無所住心也。故下
<lb ed="ZW" n="0073a16"/>文云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073006" n="0073006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0073a17"/>
<lb ed="ZW" n="0073a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0073a1801">若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073007" n="0073007"/>心有住，則爲非住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073008" n="0073008"/>。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0074a" n="0074a"/>
<lb ed="ZW" n="0074a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0074a0101">此又遣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074001" n="0074001"/>無所住也。言若心於無所住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074002" n="0074002"/>有住，
<lb ed="ZW" n="0074a02"/>則爲非住無所住也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074003" n="0074003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a03"/>
<lb ed="ZW" n="0074a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0074a0401">是故佛說：菩薩心不應住色布施。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0074a0501">引前佛說，以證今義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a06"/>
<lb ed="ZW" n="0074a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0074a0701">須菩提，菩薩爲利益一切衆生，應如是布施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074004" n="0074004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0074a0801">菩薩住相布施，未名懸解幕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074005" n="0074005"/>生。欲求利益，
<lb ed="ZW" n="0074a09"/>不亦難乎？故菩薩用心，應如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074006" n="0074006"/>不住相布施也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a10"/>
<lb ed="ZW" n="0074a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0074a1101">如來說：一切諸相，卽是非相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074007" n="0074007"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0074a1201">如來所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074008" n="0074008"/>說，福德、因果、報應等一切諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074009" n="0074009"/>相，
<lb ed="ZW" n="0074a13"/>皆因衆生妄心起念爾。於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074010" n="0074010"/>法性本空，是故非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074011" n="0074011"/>相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0074a14"/>
<lb ed="ZW" n="0074a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0074a1501">又說：一切衆生，則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074012" n="0074012"/>非衆生。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0075a" n="0075a"/>
<lb ed="ZW" n="0075a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0075a0101">若住相布施，則見有施者、受者。今不住相，
<lb ed="ZW" n="0075a02"/>則無我相、人相。生性空故，卽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075001" n="0075001"/>非衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a03"/>
<lb ed="ZW" n="0075a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0075a0401">須菩提，如來是眞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075002" n="0075002"/>語者、實語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075003" n="0075003"/>者、如語者、不
<lb ed="ZW" n="0075a05"/>誑語者、不異語者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075004" n="0075004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0075a0601">夫無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075005" n="0075005"/>我人相，及無住布施，此甚深般若，中
<lb ed="ZW" n="0075a07"/>道義門，恐二乘之人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075006" n="0075006"/>不生信實，故因五語以示眞
<lb ed="ZW" n="0075a08"/>如。善吉當知不誑不異<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075007" n="0075007"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a09"/>
<lb ed="ZW" n="0075a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0075a1001">須菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075008" n="0075008"/>，如來所得法，無實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075009" n="0075009"/>無虛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0075a1101">有虛有實，約敎以示人；無實無虛，兩忘而自
<lb ed="ZW" n="0075a12"/>化。故如來說法，寄實以遣虛。虛法旣忘，實法亦
<lb ed="ZW" n="0075a13"/>盡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075010" n="0075010"/>□。故於是法，無實無虛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0075a14"/>
<lb ed="ZW" n="0075a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0075a1501">須菩提，若菩薩心住於法而行布施，如人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0075011" n="0075011"/>入闇，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0076a" n="0076a"/>
<lb ed="ZW" n="0076a01"/>則無所見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076001" n="0076001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0076a0201">存受施法，計報應果，則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076002" n="0076002"/>不了般若無相之
<lb ed="ZW" n="0076a03"/>義。是無明慧故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076003" n="0076003"/>，如入暗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076004" n="0076004"/>無所見也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076005" n="0076005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a04"/>
<lb ed="ZW" n="0076a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0076a0501">若菩薩心不住法而行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076006" n="0076006"/>布施，如人有目，日光明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076007" n="0076007"/>
<lb ed="ZW" n="0076a06"/>照，見種種色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076008" n="0076008"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0076a0701">太陽朝昇，有目者見諸色象。般若圓就無住
<lb ed="ZW" n="0076a08"/>者，了諸法空。爲利衆生故，行不捨之檀。不住諸
<lb ed="ZW" n="0076a09"/>相，則未嘗生心布施也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076009" n="0076009"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a10"/>
<lb ed="ZW" n="0076a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0076a1101">須菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076010" n="0076010"/>提，當來之世，若有善男子、善女人，能於
<lb ed="ZW" n="0076a12"/>此經，受持讀誦，則爲如來以佛智慧，悉知是人，
<lb ed="ZW" n="0076a13"/>悉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076011" n="0076011"/>見是人，皆得成就無量無邊功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076012" n="0076012"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0076a1401">印可勸修如上深義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0076013" n="0076013"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0076a15"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0077a" n="0077a"/>
<lb ed="ZW" n="0077a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0077a0101">須菩提<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077001" n="0077001"/>，若有善男子、善女人，初日分，以恆河
<lb ed="ZW" n="0077a02"/>沙等身布施，中日分，復以恆河沙等身布施，後日
<lb ed="ZW" n="0077a03"/>分，亦以恆河沙等身布施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077002" n="0077002"/>。如是無量百千萬億
<lb ed="ZW" n="0077a04"/>劫，以身布施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077003" n="0077003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0077a0501">分日三時，以內財施。如是億劫，計福
<lb ed="ZW" n="0077a06"/>德多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077004" n="0077004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a07"/>
<lb ed="ZW" n="0077a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0077a0801">若復有人，聞此經典，信心不逆，其福勝彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077005" n="0077005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0077a0901">聞前不住之施，卽順無相之心。唯此信心，可
<lb ed="ZW" n="0077a10"/>名達解，則達解之福，勝彼施身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077006" n="0077006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a11"/>
<lb ed="ZW" n="0077a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0077a1201">何況書<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077007" n="0077007"/>寫、受持、讀誦、爲人解脫？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0077a1301">信心不逆，其福已多。況能書誦，而爲人解
<lb ed="ZW" n="0077a14"/>說，弘益之利，其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077008" n="0077008"/>可量乎？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0077a15"/>
<lb ed="ZW" n="0077a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0077a1601">須菩提，以要言之，此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0077009" n="0077009"/>經有不可思議、不可稱量
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0078a" n="0078a"/>
<lb ed="ZW" n="0078a01"/>無邊功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078001" n="0078001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0078a0201">以要<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078002" n="0078002"/>□□□□□大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078003" n="0078003"/>□也。無相之福，與眞
<lb ed="ZW" n="0078a03"/>如等。故非思議得其淺深，稱量得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078004" n="0078004"/>其輕重。如是
<lb ed="ZW" n="0078a04"/>功德，豈有邊際耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a05"/>
<lb ed="ZW" n="0078a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0078a0601">如來爲發大乘者說，爲發最上乘者說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0078a0701">上品利根，了眞如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078005" n="0078005"/>相，是名大乘。得無生
<lb ed="ZW" n="0078a08"/>觀，深入秘藏，加最上之號。非如來聊簡二乘而不
<lb ed="ZW" n="0078a09"/>爲說。但二乘之人，未<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078006" n="0078006"/>能解了耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078007" n="0078007"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a10"/>
<lb ed="ZW" n="0078a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0078a1101">若有人能受持讀誦，廣爲人說，如來悉知是人，悉
<lb ed="ZW" n="0078a12"/>見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078008" n="0078008"/>是人，皆得成就不可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0078009" n="0078009"/>量、不可稱、無有邊、
<lb ed="ZW" n="0078a13"/>不可思議功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0078a1401">大乘最上之人，能以般若自利利他者，佛心
<lb ed="ZW" n="0078a15"/>悉知，佛眼悉見，皆知是人成就無相勝義。是法
<lb ed="ZW" n="0078a16"/>離一切相，無斷常邊，故其功德，不可稱量思議
<lb ed="ZW" n="0078a17"/>知也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0078a18"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0079a" n="0079a"/>
<lb ed="ZW" n="0079a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0079a0101">如是人等，則爲荷擔如來阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0079a0201">是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079001" n="0079001"/>人深達<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079002" n="0079002"/>般若，廣爲人說，卽是荷負正
<lb ed="ZW" n="0079a03"/>法，擔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079003" n="0079003"/>運勝義，令諸衆生，成就功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079004" n="0079004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a04"/>
<lb ed="ZW" n="0079a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0079a0501">何以故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079005" n="0079005"/>？須菩提，若樂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079006" n="0079006"/>小法者，著我見、人
<lb ed="ZW" n="0079a06"/>見、衆生見、壽者見，則於此經不能聽受讀誦，爲
<lb ed="ZW" n="0079a07"/>他人說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0079a0801">小乘著相，於此深義，不能信奉也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a09"/>
<lb ed="ZW" n="0079a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0079a1001">須菩提，在在處處，若有此經，一切世間天人阿修
<lb ed="ZW" n="0079a11"/>羅所應供養。當知此處，則<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079007" n="0079007"/>爲是塔，皆應恭敬，
<lb ed="ZW" n="0079a12"/>作禮圍繞，以諸華香而散其處。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0079a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0079a1301">此經示人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079008" n="0079008"/>諸佛無上正遍知道。塔者，諸佛遺
<lb ed="ZW" n="0079a14"/>像之所在也。了義當趣菩提，聞經卽如見佛。故是
<lb ed="ZW" n="0079a15"/>經所在之處，同於塔廟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079009" n="0079009"/>遺像。故天人修羅所應供
<lb ed="ZW" n="0079a16"/>養，作禮圍繞，示尊敬之意；花香散灑，表淨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0079010" n="0079010"/>信
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0080a" n="0080a"/>
<lb ed="ZW" n="0080a01"/>之心。非謂求悟於香花，解空於罄折也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0080a02"/>
<lb ed="ZW" n="0080a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0080a0301">復次，須菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080001" n="0080001"/>提，若善男子<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080002" n="0080002"/>、善女人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080003" n="0080003"/>，受持
<lb ed="ZW" n="0080a04"/>讀誦此經，若爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080004" n="0080004"/>人輕賤，是人先世罪業應墮惡
<lb ed="ZW" n="0080a05"/>道，以今世人輕賤故，先世罪業則爲消滅，當得阿
<lb ed="ZW" n="0080a06"/>耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0080a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0080a0701">以此敦勸持經之人爾。夫業若先定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080005" n="0080005"/>，應墮
<lb ed="ZW" n="0080a08"/>惡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080006" n="0080006"/>道。卽是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080007" n="0080007"/>鈍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080008" n="0080008"/>根，聞必驚怖，安能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080009" n="0080009"/>信奉，
<lb ed="ZW" n="0080a09"/>而讀誦此經耶？若後五百歲，聞是章<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080010" n="0080010"/>句，能生信
<lb ed="ZW" n="0080a10"/>心者，此人已於千萬佛所，種諸善根，復若爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080011" n="0080011"/>人
<lb ed="ZW" n="0080a11"/>輕賤乎？況此經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080012" n="0080012"/>，佛爲大乘最<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080013" n="0080013"/>上乘者說，皆眞
<lb ed="ZW" n="0080a12"/>實不誑<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080014" n="0080014"/>。不應苟勸愚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0080015" n="0080015"/>人，崇信而發菩提。取相
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0081a" n="0081a"/>
<lb ed="ZW" n="0081a01"/>之言，將<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081001" n="0081001"/>如來別有深意乎，爲譯經之人失其
<lb ed="ZW" n="0081a02"/>旨也？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a03"/>
<lb ed="ZW" n="0081a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0081a0401">須菩提，我念過去無量阿僧祇劫，於然燈佛前，得
<lb ed="ZW" n="0081a05"/>値八百四千萬億那由他諸佛，悉皆供養承事，無空
<lb ed="ZW" n="0081a06"/>過者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0081a0701">明我今日<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081002" n="0081002"/>所證菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081003" n="0081003"/>提，亦由昔來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081004" n="0081004"/>功德所
<lb ed="ZW" n="0081a08"/>致<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081005" n="0081005"/>也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081006" n="0081006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a09"/>
<lb ed="ZW" n="0081a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0081a1001">若復有人，於後末世，能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081007" n="0081007"/>受持讀誦此經，所得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081008" n="0081008"/>
<lb ed="ZW" n="0081a11"/>功德，於我所供養諸佛功德，百分不及一，千萬億
<lb ed="ZW" n="0081a12"/>分乃至算數譬喩所不能及。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0081a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0081a1301">末世人訛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081009" n="0081009"/>，勝心難發，故於此時能<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081010" n="0081010"/>持經
<lb ed="ZW" n="0081a14"/>者，功<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081011" n="0081011"/>德甚多。以我昔供養校<anchor xml:id="nkr_note_orig_0081012" n="0081012"/>量，百分不及其
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0082a" n="0082a"/>
<lb ed="ZW" n="0082a01"/>一，乃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082001" n="0082001"/>至千萬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082002" n="0082002"/>億分<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082003" n="0082003"/>功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082004" n="0082004"/>不如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082005" n="0082005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a02"/>
<lb ed="ZW" n="0082a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0082a0301">須菩提，若善男子、善女人，於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082006" n="0082006"/>後末世，有受持
<lb ed="ZW" n="0082a04"/>讀誦此經，所得功德，我若具說者，或有人聞，心
<lb ed="ZW" n="0082a05"/>則狂亂，狐疑不信。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0082a0601">報施之福，人皆取相。章句功德，所趣無爲。
<lb ed="ZW" n="0082a07"/>菩提勝因，因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082007" n="0082007"/>是而悟。悟則獲證，卒難詳說小乘
<lb ed="ZW" n="0082a08"/>執滯，謂無是理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082008" n="0082008"/>。是以狂亂狐疑，不能實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082009" n="0082009"/>信。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a09"/>
<lb ed="ZW" n="0082a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0082a1001">須菩提，當知是經義不可思議，果報亦不可
<lb ed="ZW" n="0082a11"/>思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082010" n="0082010"/>議。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0082a1201">深奧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082011" n="0082011"/>秘藏，歸趣菩提，以供養百千萬佛，
<lb ed="ZW" n="0082a13"/>猶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082012" n="0082012"/>不如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0082013" n="0082013"/>持經功德。故無相勝義，非思議及，至
<lb ed="ZW" n="0082a14"/>於果報，亦復如之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0082a28"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0083a" n="0083a"/>
<lb ed="ZW" n="0083a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0083a0101">爾時須菩提白佛言：世尊，若善男子、善女人，發
<lb ed="ZW" n="0083a02"/>阿耨多羅三藐三菩提心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083001" n="0083001"/>，云何應住，云何降伏
<lb ed="ZW" n="0083a03"/>其心？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0083a0401">首章此問，以明發心降住之義。今恐菩薩存
<lb ed="ZW" n="0083a05"/>我發心，能作如是降住<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083002" n="0083002"/>，則障解空不住之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083003" n="0083003"/>道。
<lb ed="ZW" n="0083a06"/>故於此重破，實無菩薩發心。來問雖同，往明
<lb ed="ZW" n="0083a07"/>則異<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083004" n="0083004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a08"/>
<lb ed="ZW" n="0083a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0083a0901">佛吿須<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083005" n="0083005"/>菩提：善男子、善女人，發阿耨多羅三藐
<lb ed="ZW" n="0083a10"/>三菩提者，當生如是心。我應滅度一切衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0083a1101">衆因緣生，本非有法。妄心執著，起衆生相。
<lb ed="ZW" n="0083a12"/>今悟性空，則衆緣自滅。菩提中道，應發是心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a13"/>
<lb ed="ZW" n="0083a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0083a1401">滅度一切衆生已，而無有一衆生實滅度者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083006" n="0083006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0083a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0083a1501">但滅妄<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083007" n="0083007"/>想爾。若計滅此妄，無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083008" n="0083008"/>離妄心。今
<lb ed="ZW" n="0083a16"/>有妄旣滅，無空亦捨<anchor xml:id="nkr_note_orig_0083009" n="0083009"/>。反照於性，不住於常。及
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0084a" n="0084a"/>
<lb ed="ZW" n="0084a01"/>吾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084001" n="0084001"/>無身，誰受滅度？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a02"/>
<lb ed="ZW" n="0084a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0084a0301">何以故？若菩薩有我相、人相、衆生相、壽者相，
<lb ed="ZW" n="0084a04"/>卽非菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0084a0501">離彼四相，是名無我。於我無矣，誰當滅耶。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a06"/>
<lb ed="ZW" n="0084a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0084a0701">所以者何？須菩提。實無有法發阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084002" n="0084002"/>耨多羅三藐三
<lb ed="ZW" n="0084a08"/>菩提心者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0084a0901">菩提無定法，法空也。實無發<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084003" n="0084003"/>心者，生空
<lb ed="ZW" n="0084a10"/>也。法空無所住，生空無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084004" n="0084004"/>降伏。正觀如此，是名
<lb ed="ZW" n="0084a11"/>菩薩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084005" n="0084005"/>。豈復別有一我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0084006" n="0084006"/>，云度衆生哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a12"/>
<lb ed="ZW" n="0084a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0084a1301">須菩提，於意云何？如來於然燈佛所，有法得阿耨
<lb ed="ZW" n="0084a14"/>多羅三藐三菩提不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0084a1501">若前云無法發菩提心，則不應於然燈佛所受菩
<lb ed="ZW" n="0084a16"/>提記。欲斷此疑，故卻問善吉云：於汝意以爲云
<lb ed="ZW" n="0084a17"/>何？如來於昔時有方法，得菩提不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0084a18"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0085a" n="0085a"/>
<lb ed="ZW" n="0085a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0085a0101">不也，世尊。如我解佛所說義，佛於然燈佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085001" n="0085001"/>所，
<lb ed="ZW" n="0085a02"/>無有法得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0085a0301">推解於佛，以明勝義。以無所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085002" n="0085002"/>得故，受菩提
<lb ed="ZW" n="0085a04"/>記。豈有發心者，而得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085003" n="0085003"/>菩提耶？欲明不發得法
<lb ed="ZW" n="0085a05"/>心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085004" n="0085004"/>乃眞發心耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085005" n="0085005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a06"/>
<lb ed="ZW" n="0085a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0085a0701">佛言：如是如是。須菩提，實無有法如來得阿耨多
<lb ed="ZW" n="0085a08"/>羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0085a0901">許善吉之言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085006" n="0085006"/>。是成前問之無得。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a10"/>
<lb ed="ZW" n="0085a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0085a1101">須菩提，若有法如來得<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085007" n="0085007"/>阿耨多羅三藐三菩提，然
<lb ed="ZW" n="0085a12"/>燈佛則不與我受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085008" n="0085008"/>記：汝於來世，當得作佛，號釋
<lb ed="ZW" n="0085a13"/>迦牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0085a1401">於菩提中，爲有法可得，發如是心，則不證斯
<lb ed="ZW" n="0085a15"/>果。定光不應受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0085009" n="0085009"/>記。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0085a16"/>
<lb ed="ZW" n="0085a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0085a1701">以實無有法得阿耨多羅三藐三菩提，是故然燈佛與
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0086a" n="0086a"/>
<lb ed="ZW" n="0086a01"/>我受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086001" n="0086001"/>記，作是言：汝於來世，當得作佛，號釋迦
<lb ed="ZW" n="0086a02"/>牟尼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0086a0301">以般若智，了諸法如。悟生法空，離斷常見。
<lb ed="ZW" n="0086a04"/>豈別有法得菩提耶？以是無得之故，故然燈佛知我
<lb ed="ZW" n="0086a05"/>修證<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086002" n="0086002"/>，與我受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086003" n="0086003"/>記耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086004" n="0086004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a06"/>
<lb ed="ZW" n="0086a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0086a0701">何以故？如來者，諸法如義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0086a0801">如者，法性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086005" n="0086005"/>也。是性淸淨，無有定相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086006" n="0086006"/>。遂
<lb ed="ZW" n="0086a09"/>通於感，勿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086007" n="0086007"/>得皆如。旣如陰如陽，亦不暾不昧。
<lb ed="ZW" n="0086a10"/>悟斯如義，來成佛果。了<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086008" n="0086008"/>此空相，寂然無體。豈
<lb ed="ZW" n="0086a11"/>於有法而得是耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a12"/>
<lb ed="ZW" n="0086a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0086a1301">若有人言：如來得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0086a1401">若有此言，卽非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086009" n="0086009"/>如義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0086010" n="0086010"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0086a15"/>
<lb ed="ZW" n="0086a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0086a1601">須菩提，實無有法佛得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0087a" n="0087a"/>
<lb ed="ZW" n="0087a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0087a0101">約<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087001" n="0087001"/>諸法如義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087002" n="0087002"/>，則如來必不於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087003" n="0087003"/>有得法中
<lb ed="ZW" n="0087a02"/>得菩提也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a03"/>
<lb ed="ZW" n="0087a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0087a0401">須菩提，如來所得阿<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087004" n="0087004"/>耨多羅三藐三菩提，於是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087005" n="0087005"/>
<lb ed="ZW" n="0087a05"/>中無實無虛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0087a0601">此又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087006" n="0087006"/>雙遣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087007" n="0087007"/>也。前云以有法得者，虛妄也；
<lb ed="ZW" n="0087a07"/>以無法證者，眞實也。此乃寄無以遣有，假實以明
<lb ed="ZW" n="0087a08"/>虛。虛有之妄旣除，實無之法亦盡。但約邊以趣中
<lb ed="ZW" n="0087a09"/>道爾。於是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087008" n="0087008"/>中豈有虛實耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a10"/>
<lb ed="ZW" n="0087a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0087a1101">是故如來說：一切法皆是佛法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0087a1201">一切法中，皆有中義。能趣中道，卽會於如，
<lb ed="ZW" n="0087a13"/>故諸法得中，皆佛法也<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087009" n="0087009"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0087a14"/>
<lb ed="ZW" n="0087a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0087a1501">須菩提，所言一切法者，卽非一切法，是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0087010" n="0087010"/>故名一
<lb ed="ZW" n="0087a16"/>切法。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0088a" n="0088a"/>
<lb ed="ZW" n="0088a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0088a0101">因緣生法，本無自性。無性非有，故卽非一切
<lb ed="ZW" n="0088a02"/>法也。爲因緣故，有假名生，假名非無，是故名一
<lb ed="ZW" n="0088a03"/>切法也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a04"/>
<lb ed="ZW" n="0088a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0088a0501">須菩提，譬如人身長大。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0088a0601">一切法假因緣生，如人身長大，亦資百骸九
<lb ed="ZW" n="0088a07"/>竅，以賅而存耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088001" n="0088001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a08"/>
<lb ed="ZW" n="0088a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0088a0901">須菩提言：世尊，如來說：人身長大，則爲非大
<lb ed="ZW" n="0088a10"/>身，是名大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088002" n="0088002"/>身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0088a1101">人身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088003" n="0088003"/>長大，假合衆緣，分分不同，則爲非
<lb ed="ZW" n="0088a12"/>大，而身相具足<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088004" n="0088004"/>，是名大身。則知不離假合之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088005" n="0088005"/>
<lb ed="ZW" n="0088a13"/>身，而有大身；不離因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0088006" n="0088006"/>緣生法，而有佛法。煩惱
<lb ed="ZW" n="0088a14"/>之外，豈復別有涅槃耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a15"/>
<lb ed="ZW" n="0088a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0088a1601">須菩提，菩薩亦如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0088a1701">勸菩薩亦當作如是解，行於中道。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0088a18"/>
<lb ed="ZW" n="0088a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0088a1901">若作是言：我當滅度無量衆生，則不名菩薩。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0089a" n="0089a"/>
<lb ed="ZW" n="0089a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0089a0101">以計有衆生故，則著於相。不趣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089001" n="0089001"/>中道故，
<lb ed="ZW" n="0089a02"/>不得名道心衆生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a03"/>
<lb ed="ZW" n="0089a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0089a0401">何以故？須菩提，實無有法，名爲菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089002" n="0089002"/>薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0089a0501">於五聚蔭中，實無有一法，名爲菩薩也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a06"/>
<lb ed="ZW" n="0089a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0089a0701">是故佛說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089003" n="0089003"/>：一切法無我、無人、無衆生、無
<lb ed="ZW" n="0089a08"/>壽者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0089a0901">以結前無有法名菩薩故，不著此四相。無是等
<lb ed="ZW" n="0089a10"/>相，則不應別有菩薩度衆生也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a11"/>
<lb ed="ZW" n="0089a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0089a1201">須菩提，若菩薩作是言：我當莊嚴佛土，是不名
<lb ed="ZW" n="0089a13"/>菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0089a1401">於內無相，不應言我度衆生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089004" n="0089004"/>：於外無相，不
<lb ed="ZW" n="0089a15"/>應莊嚴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089005" n="0089005"/>佛土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089006" n="0089006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0089a16"/>
<lb ed="ZW" n="0089a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0089a1701">何以故？如來說：莊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089007" n="0089007"/>嚴佛土者，卽非莊嚴，是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089008" n="0089008"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0090a" n="0090a"/>
<lb ed="ZW" n="0090a01"/>名莊嚴。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0090a0201">無相莊嚴佛土，卽非有相莊嚴之法。能了
<lb ed="ZW" n="0090a03"/>無相，是名莊嚴。故菩薩不應計我能莊嚴佛
<lb ed="ZW" n="0090a04"/>土也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a05"/>
<lb ed="ZW" n="0090a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0090a0601">須菩提，若菩薩通達無我法者，如來說名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090001" n="0090001"/>眞是
<lb ed="ZW" n="0090a07"/>菩薩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0090a0801">於人無我，於法無我，忘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090002" n="0090002"/>於四相，不取六
<lb ed="ZW" n="0090a09"/>塵，能如此者，則不應計有衆生可滅度，有淨土<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090003" n="0090003"/>
<lb ed="ZW" n="0090a10"/>可莊嚴。通達若斯，是眞道心衆生矣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090004" n="0090004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a11"/>
<lb ed="ZW" n="0090a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0090a1201">須菩提，於意云何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090005" n="0090005"/>？如來有肉眼不？如是，世
<lb ed="ZW" n="0090a13"/>尊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090006" n="0090006"/>。如來有肉眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0090a1401">色相同衆生，卽肉爲眼，故云肉眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a15"/>
<lb ed="ZW" n="0090a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0090a1601">須菩提，於意<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090007" n="0090007"/>云何？如來有天眼不？如是，世
<lb ed="ZW" n="0090a17"/>尊。如來有天眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0090a1801">於眼淨根，普照一切，故云天眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0090a19"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0091a" n="0091a"/>
<lb ed="ZW" n="0091a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0091a0101">須菩提，於意云何？如來有慧眼不？如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091001" n="0091001"/>是，世
<lb ed="ZW" n="0091a02"/>尊。如來有慧眼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091002" n="0091002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0091a0301">依定發慧，了一切相，故云慧眼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091003" n="0091003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a04"/>
<lb ed="ZW" n="0091a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0091a0501">須菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091004" n="0091004"/>提，於意云何？如來有法眼不？如是，世
<lb ed="ZW" n="0091a06"/>尊。如來有法眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0091a0701">了一切法，於法無滯，故云法眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a08"/>
<lb ed="ZW" n="0091a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0091a0901">須菩提，於意云何？如來有佛眼不？如是，世尊。
<lb ed="ZW" n="0091a10"/>如來有佛眼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0091a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0091a1101">總彼衆相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091005" n="0091005"/>，成我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091006" n="0091006"/>妙身，圓對無礙，故
<lb ed="ZW" n="0091a12"/>云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091007" n="0091007"/>佛眼。是五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091008" n="0091008"/>眼者，約事爲名。以所觀之境，
<lb ed="ZW" n="0091a13"/>因能觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091009" n="0091009"/>之用，如彼摸象生異號。於我佛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091010" n="0091010"/>身，故
<lb ed="ZW" n="0091a14"/>爲同體。若別爲階<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091011" n="0091011"/>級次第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091012" n="0091012"/>，或云修證不同，此
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0092a" n="0092a"/>
<lb ed="ZW" n="0092a01"/>則以色見如來，非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092001" n="0092001"/>謂通於無相也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a02"/>
<lb ed="ZW" n="0092a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0092a0301">須菩提，於意云何？如恆河中所有沙，佛說是沙
<lb ed="ZW" n="0092a04"/>不？如是，世尊。如來說是沙。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0092a0501">如來說法，常以河沙爲喩。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a06"/>
<lb ed="ZW" n="0092a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0092a0701">須菩提，於意云何？如一恆河中所有沙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092002" n="0092002"/>，有如是
<lb ed="ZW" n="0092a08"/>等恆河，是諸恆河所有沙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092003" n="0092003"/>數佛世界，如是寧爲多
<lb ed="ZW" n="0092a09"/>不？甚多，世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0092a1001">一河之沙，數等諸河。諸河之沙，有如世界。
<lb ed="ZW" n="0092a11"/>如此世界，實爲甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a12"/>
<lb ed="ZW" n="0092a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0092a1301">佛吿須菩提：爾所國土中所有衆生若干種心，如來
<lb ed="ZW" n="0092a14"/>悉知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092004" n="0092004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0092a1501">世界已多，是中衆生，心心攀緣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092005" n="0092005"/>，數不能
<lb ed="ZW" n="0092a16"/>擧。如是心等，如來悉知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092006" n="0092006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0092a17"/>
<lb ed="ZW" n="0092a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0092a1801">何以故？如來說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092007" n="0092007"/>：諸心皆爲非心，是名爲心。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0093a" n="0093a"/>
<lb ed="ZW" n="0093a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0093a0101">何以故？如來悉知，謂此諸心皆由妄起，與
<lb ed="ZW" n="0093a02"/>物<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093001" n="0093001"/>相刃，逐境交馳。如是等心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093002" n="0093002"/>，是生知見，妄
<lb ed="ZW" n="0093a03"/>法非有，畢竟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093003" n="0093003"/>皆空。唯淨信心，如所敎住，證達
<lb ed="ZW" n="0093a04"/>本末，是名爲心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0093a05"/>
<lb ed="ZW" n="0093a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0093a0601">所以者何？須菩提，過去心不可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093004" n="0093004"/>得，見在心不可
<lb ed="ZW" n="0093a07"/>得，未來心不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093005" n="0093005"/>可得。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0093a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0093a0801">以三世法求生知心，是心無常，求不可得。
<lb ed="ZW" n="0093a09"/>前云非心名心，借常心以破妄。此云心不可得，
<lb ed="ZW" n="0093a10"/>又遣破妄之常。然不將不迎，應而無主。萬境咸
<lb ed="ZW" n="0093a11"/>入，我用不疲。千相取容，其心皆給。不唯般若
<lb ed="ZW" n="0093a12"/>之蘊乎！</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0093a13"/>
<lb ed="ZW" n="0093a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0093a1401">須菩提，於意云何<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093006" n="0093006"/>？若人滿三千大千世界七寶，
<lb ed="ZW" n="0093a15"/>以用布施。是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093007" n="0093007"/>人以是因緣，得福多不？如是，世
<lb ed="ZW" n="0093a16"/>尊。此人以是因緣，得福甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0093a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0093a1701">施寶求福，以果酬因，故知福德甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0093a18"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0094a" n="0094a"/>
<lb ed="ZW" n="0094a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0094a0101">須菩提，若福德有實，如來不說得福德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094001" n="0094001"/>多。以福
<lb ed="ZW" n="0094a02"/>德無故，如來說得福德多<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094002" n="0094002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0094a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0094a0301">寶施求福，非福德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094003" n="0094003"/>性。未絕因地，故說果
<lb ed="ZW" n="0094a04"/>多。七寶旣盡，假名所獲，亦非有實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094004" n="0094004"/>。非有實<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094005" n="0094005"/>
<lb ed="ZW" n="0094a05"/>故，故不取相。是以如來應緣而說云得福多。若行
<lb ed="ZW" n="0094a06"/>深般若，歸趣中道，罪旣不至，福亦不來。心如敎
<lb ed="ZW" n="0094a07"/>住，法尙應捨，有何福德於其間哉？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0094a08"/>
<lb ed="ZW" n="0094a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0094a0901">須菩提，於意云何？佛可以具足色身見不？不也，
<lb ed="ZW" n="0094a10"/>世尊。如來不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094006" n="0094006"/>應以具足色身見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0094a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0094a1101">色爲有分，身假緣成。凡是色身，皆非妙相，
<lb ed="ZW" n="0094a12"/>故不應以此見如來也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0094a13"/>
<lb ed="ZW" n="0094a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0094a1401">何以故？如來說具足色身，卽非具足色身，是名是
<lb ed="ZW" n="0094a15"/>具足色身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094007" n="0094007"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0094a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0094a1601">具足色身，分分假合，故卽非具足色身。離假
<lb ed="ZW" n="0094a17"/>合身，別無眞身，故是名具足色身。當試論之：夫
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0095a" n="0095a"/>
<lb ed="ZW" n="0095a01"/>無色之色，見一切<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095001" n="0095001"/>色；非身之身，見一切身。若
<lb ed="ZW" n="0095a02"/>以色色空，縱妙身而有我；以空空色，雖色身而見
<lb ed="ZW" n="0095a03"/>佛。豈<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095002" n="0095002"/>復捨此而別有色身、妙身耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a04"/>
<lb ed="ZW" n="0095a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0095a0501">須菩提，於意云何？如來可以具足諸相見不？不
<lb ed="ZW" n="0095a06"/>也，世尊。如來不應以具足諸相見。何以故？如來
<lb ed="ZW" n="0095a07"/>說：諸相具足<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095003" n="0095003"/>，卽非具足，是名諸相具足。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0095a0801">以一色身，不應見佛，今就諸相，得見不耶？
<lb ed="ZW" n="0095a09"/>則一一相中，同一色相，故不應以此得見如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a10"/>
<lb ed="ZW" n="0095a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0095a1101">須菩提，汝勿謂如來作是念：我當有所說法。莫作
<lb ed="ZW" n="0095a12"/>是念。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0095a1301">爲衆生說，如彼筏喩。故如來無說法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095004" n="0095004"/>之念。
<lb ed="ZW" n="0095a14"/>汝不應作是思惟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095005" n="0095005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a15"/>
<lb ed="ZW" n="0095a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0095a1601">何以故？若人言：如來有所說法，卽爲謗佛，不能
<lb ed="ZW" n="0095a17"/>解我所說故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0095a1801">法無定法，說豈說耶？若人以我有法可說，是
<lb ed="ZW" n="0095a19"/>人不解般若空義，與我說法之謗爾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095006" n="0095006"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0095a20"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0096a" n="0096a"/>
<lb ed="ZW" n="0096a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0096a0101">須菩提，說法者，無法可說，是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0096a0201">言者在意，得意而忘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096001" n="0096001"/>言；法者辯空，悟空而
<lb ed="ZW" n="0096a03"/>無法。空本無法，故云：無法可說。了是義者，得
<lb ed="ZW" n="0096a04"/>法甚深，故云：是名說法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a05"/>
<lb ed="ZW" n="0096a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0096a0601">須菩提白佛言：世尊，佛得阿耨多羅三藐三菩提，
<lb ed="ZW" n="0096a07"/>爲無所得耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0096a0801">前云無法可說，善吉啓問，欲明無法所由。故
<lb ed="ZW" n="0096a09"/>云：若無法可說者，則佛於菩提無所得耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a10"/>
<lb ed="ZW" n="0096a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0096a1101">如是，如是。須菩提，我於阿耨多羅三藐三菩提，
<lb ed="ZW" n="0096a12"/>乃至無有少法可得，是名阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0096a1301">於菩提中，無有少法。若有少法，不名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096002" n="0096002"/>菩
<lb ed="ZW" n="0096a14"/>提。爲無法可得，而能感而遂通，故名菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a15"/>
<lb ed="ZW" n="0096a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0096a1601">復次，須菩提，是法平等，無有高下，是名阿耨多
<lb ed="ZW" n="0096a17"/>羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0096a1801">於菩提道，本無異門。滅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096003" n="0096003"/>彼色空，離於常
<lb ed="ZW" n="0096a19"/>斷，一相無二，是無爲法。適使萬殊，咸其自<anchor xml:id="nkr_note_add_0096a1901" n="0096a1901"/><anchor xml:id="beg0096a1901" n="0096a1901"/>己<anchor xml:id="end0096a1901"/>。
<lb ed="ZW" n="0096a20"/>涅槃煩惱，究竟無餘。衹於是中，名菩提義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096004" n="0096004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0096a21"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0097a" n="0097a"/>
<lb ed="ZW" n="0097a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0097a0101">以無我、無人、無衆生、無壽者，修一切善法，則
<lb ed="ZW" n="0097a02"/>得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0097a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0097a0301">無彼四相，明已悟空。習此中道，云修善法。
<lb ed="ZW" n="0097a04"/>不滯無有，名得菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0097a05"/>
<lb ed="ZW" n="0097a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0097a0601">須菩提，所言善法者，如來說非善法，是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0097a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0097a0701">稱中道者，因邊獲稱。若存中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0097001" n="0097001"/>法，不異於
<lb ed="ZW" n="0097a08"/>邊。故聖人說空，以破於有，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0097002" n="0097002"/>云善法。有法旣
<lb ed="ZW" n="0097a09"/>盡，亦無空法，故非善法。能遣斯遣，深入菩提，
<lb ed="ZW" n="0097a10"/>是名善法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0097a11"/>
<lb ed="ZW" n="0097a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0097a1201">須菩提，若三千大千世界中，所有諸<name role="" type="person">須彌山</name>王，如
<lb ed="ZW" n="0097a13"/>是等七寶聚，有人持用布施。若有人以此般若波羅
<lb ed="ZW" n="0097a14"/>蜜經，乃至四句偈等受持，爲他人說，於前福德，
<lb ed="ZW" n="0097a15"/>百分不及一，百千萬億分，乃至算數譬喩所不
<lb ed="ZW" n="0097a16"/>能及。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0097a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0097a1701">如此校量，前來已說。於所明義，一一不同。
<lb ed="ZW" n="0097a18"/>前云是法平等，不應經優而寶劣。故重<anchor xml:id="nkr_note_orig_0097003" n="0097003"/>宣此義，
<lb ed="ZW" n="0097a19"/>將遣是疑。衹爲般若平等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0097004" n="0097004"/>，故勝如山之寶耳<anchor xml:id="nkr_note_orig_0097005" n="0097005"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0097a20"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0098a" n="0098a"/>
<lb ed="ZW" n="0098a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0098a0101">須菩提，於意云何？汝等勿謂如來作是念：我當度
<lb ed="ZW" n="0098a02"/>衆生。須菩提，莫作是念。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0098a0301">如來無是念，故汝莫作是思惟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0098001" n="0098001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a04"/>
<lb ed="ZW" n="0098a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0098a0501">何以故？實無有衆生如來度者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0098a0601">衆生正性，本來淸淨。六根起想，煩惱病生。
<lb ed="ZW" n="0098a07"/>觀生本空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0098002" n="0098002"/>，有何可度？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a08"/>
<lb ed="ZW" n="0098a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0098a0901">若有衆生如來度者，如來則有我人衆生壽者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0098a1001">般若中觀，離諸名相。若見衆生可度者，則於
<lb ed="ZW" n="0098a11"/>法如中，不了空義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a12"/>
<lb ed="ZW" n="0098a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0098a1301">須菩提，如來說：有我者，則非有我。而凡夫之
<lb ed="ZW" n="0098a14"/>人，以爲有我。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0098a1501">前云我於然燈佛所，則是說有我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0098003" n="0098003"/>也。然但曉
<lb ed="ZW" n="0098a16"/>凡順俗，非係有我。不同凡夫執著我相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a17"/>
<lb ed="ZW" n="0098a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0098a1801">須菩提，凡夫者，如來說卽非凡夫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0098a1901">未達中道，是名凡夫。了般若空，則證等覺，
<lb ed="ZW" n="0098a20"/>故卽非凡夫也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0098a21"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0099a" n="0099a"/>
<lb ed="ZW" n="0099a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0099a0101">須菩提，於意云何？可以三十二相觀如來不？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0099a0201">乘如正<anchor xml:id="nkr_note_orig_0099001" n="0099001"/>覺，旣非有我，故不應以三十二
<lb ed="ZW" n="0099a03"/>相觀<anchor xml:id="nkr_note_orig_0099002" n="0099002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a04"/>
<lb ed="ZW" n="0099a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0099a0501">須菩提言：如是，如是。以三十二相觀如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0099a0601">凡夫之人，以相求佛。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a07"/>
<lb ed="ZW" n="0099a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0099a0801">佛言須菩提：若以三十二相觀如來者，轉輪聖王則
<lb ed="ZW" n="0099a09"/>是如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0099a1001">汝若以相見如來者，轉輪聖王亦具是相，則應
<lb ed="ZW" n="0099a11"/>是如來。輪王旣非如來，故知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0099003" n="0099003"/>如來不應以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0099004" n="0099004"/>三十
<lb ed="ZW" n="0099a12"/>二相見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a13"/>
<lb ed="ZW" n="0099a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0099a1401">須菩提白佛言：世尊，如我解佛所說義，不應以三
<lb ed="ZW" n="0099a15"/>十二相觀如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0099a1601">善吉深達法性，故不作凡夫解。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a17"/>
<lb ed="ZW" n="0099a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0099a1801">爾時世尊而說偈言：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0099a1901">此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0099005" n="0099005"/>偈如頌，非四句義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0099a20"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0100a" n="0100a"/>
<lb ed="ZW" n="0100a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0100a0101">若以色見我，以聲音求我，
<lb ed="ZW" n="0100a02"/>是人行邪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100001" n="0100001"/>道，不能見如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100002" n="0100002"/>來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0100a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0100a0301">無色見色，不可以色見；非聲應聲，不可以聲
<lb ed="ZW" n="0100a04"/>求。將令深趣涅槃，必依聲色之外。故以色聲求
<lb ed="ZW" n="0100a05"/>佛，是人甚好俓<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100003" n="0100003"/>，焉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100004" n="0100004"/>得見如來？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0100a06"/>
<lb ed="ZW" n="0100a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0100a0701">須菩提，汝若作是念：如來不以具足相，故得阿耨
<lb ed="ZW" n="0100a08"/>多羅三藐三菩提。須菩提，莫作是念：如來不以具
<lb ed="ZW" n="0100a09"/>足相，故得阿耨多羅三藐三菩提。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0100a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0100a1001">前破有相不見如來，恐衆生卽作無相求佛。故
<lb ed="ZW" n="0100a11"/>此破云：汝勿謂無相可得菩提。菩提非有無，故以
<lb ed="ZW" n="0100a12"/>有無求，皆不得也。論曰：大聖說空法，爲破諸見
<lb ed="ZW" n="0100a13"/>故。若復見有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100005" n="0100005"/>空，諸佛所不化。今者捨有而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100006" n="0100006"/>滯
<lb ed="ZW" n="0100a14"/>無，亦由避溺而投火。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0100a15"/>
<lb ed="ZW" n="0100a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0100a1601">須菩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0100007" n="0100007"/>提，汝若作是念：發阿耨多羅三藐三菩提
<lb ed="ZW" n="0100a17"/>者，說諸法斷滅。莫作是念。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0101a" n="0101a"/>
<lb ed="ZW" n="0101a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0101a0101">汝若作無相而發道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101001" n="0101001"/>心者，是斷一切行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101002" n="0101002"/>，滅
<lb ed="ZW" n="0101a02"/>一切法，不得中道也。故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101003" n="0101003"/>莫作是念<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101004" n="0101004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0101a03"/>
<lb ed="ZW" n="0101a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0101a0401">何以故？發<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101005" n="0101005"/>阿耨多羅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101006" n="0101006"/>三藐三菩提者，於法不說
<lb ed="ZW" n="0101a05"/>斷滅相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0101a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0101a0601">菩提中道，不有不無。若作有念者，則墮於諸法
<lb ed="ZW" n="0101a07"/>常，諸法實非常。若作無念者，則墮諸法斷，諸法實
<lb ed="ZW" n="0101a08"/>非斷。故於菩提中，不得生有無見，亦不得作常斷說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0101a09"/>
<lb ed="ZW" n="0101a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0101a1001">須菩提，若菩薩以滿恆河沙等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101007" n="0101007"/>世界七寶布施，若
<lb ed="ZW" n="0101a11"/>復有人，知一切法無我，得成於忍。此菩薩勝前菩
<lb ed="ZW" n="0101a12"/>薩所得功德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0101a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0101a1301">離彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101008" n="0101008"/>兩邊，契於中道，悟無生忍<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101009" n="0101009"/>，勝福甚
<lb ed="ZW" n="0101a14"/>多。財施<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101010" n="0101010"/>校量，非所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101011" n="0101011"/>及也。知無有我<anchor xml:id="nkr_note_orig_0101012" n="0101012"/>，亦
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0102a" n="0102a"/>
<lb ed="ZW" n="0102a01"/>無無我，遣之又遣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0102001" n="0102001"/>，深入菩提，故知一切法無
<lb ed="ZW" n="0102a02"/>我也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a03"/>
<lb ed="ZW" n="0102a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0102a0401">須菩提，以諸菩薩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0102002" n="0102002"/>不受福德故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0102a0501">所□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0102003" n="0102003"/>勝前菩薩者，悟無生忍，無受福德處
<lb ed="ZW" n="0102a06"/>故也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a07"/>
<lb ed="ZW" n="0102a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0102a0801">須菩提白佛言：世尊，云何菩薩不受福德？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0102a0901">發明前義，而作是問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a10"/>
<lb ed="ZW" n="0102a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0102a1101">須菩提，菩薩所作福德，不應貪著，是故說不受福德。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0102a1201">貪著福德，求受勝報，未能無我，不趣菩提，
<lb ed="ZW" n="0102a13"/>如驪龍珠，探必受害。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a14"/>
<lb ed="ZW" n="0102a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0102a1501">須菩提，若有人言：如來若來若去，若坐若臥，是
<lb ed="ZW" n="0102a16"/>人不解我所說義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0102a1701">法身圓對，有感卽通；明鏡鑒形，無去來相。
<lb ed="ZW" n="0102a18"/>若人於佛作此四儀，當知是人不了深義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a19"/>
<lb ed="ZW" n="0102a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0102a2001">何以故？如來者，無所從來，亦無所去，故名如來。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0102a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0102a2101">前云諸法如義者，正所在皆如。若有從來，不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0103a" n="0103a"/>
<lb ed="ZW" n="0103a01"/>名中道。故無所從□，□□□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0103001" n="0103001"/>來；亦無所去，而
<lb ed="ZW" n="0103a02"/>無不去。是以隨迎不得其先後，名言□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0103002" n="0103002"/>，究其去
<lb ed="ZW" n="0103a03"/>來，故名如來，其義如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a04"/>
<lb ed="ZW" n="0103a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0103a0501">須菩提，若善男子、善女人，以三千大千世界碎爲微
<lb ed="ZW" n="0103a06"/>塵，於意云何？是微塵衆，是爲多不？甚多，世尊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0103a0701">世界之數，以爲無量，碎爲微塵，故知甚多。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a08"/>
<lb ed="ZW" n="0103a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0103a0901">何以故？若是微塵衆實有者，佛則不說是微塵衆。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0103a1001">於塵無自性，亦合於相分，如是假名者，皆非
<lb ed="ZW" n="0103a11"/>實有法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a12"/>
<lb ed="ZW" n="0103a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0103a1301">所以者何？佛說微塵衆，則非微塵衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0103003" n="0103003"/>，是名微
<lb ed="ZW" n="0103a14"/>塵衆。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0103a1501">前云：諸微塵，如來說非微塵，是名微塵。引
<lb ed="ZW" n="0103a16"/>佛前說，以證今說。是知微塵無自性，無自性故，
<lb ed="ZW" n="0103a17"/>非微塵衆。不壞伐法說微塵故，是名微塵。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a18"/>
<lb ed="ZW" n="0103a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0103a1901">世尊，如來所說三千大千世界，則非世界，是名世界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0103a2001">聚塵□□，界亦無性，不應□取世界之相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0103a21"/>
<lb ed="ZW" n="0103a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0103a2201">何以故？若世界實有者，則是一合相。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0104a" n="0104a"/>
<lb ed="ZW" n="0104a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0104a0101">不識無性，以爲實有者，則是知一和合之相。
<lb ed="ZW" n="0104a02"/>和合衆塵，以成世界，豈有定世界耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a03"/>
<lb ed="ZW" n="0104a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0104a0401">如來說：一合相則非一合相，是名一合相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0104a0501">與世界同，俱無性故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a06"/>
<lb ed="ZW" n="0104a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0104a0701">須菩提，一合相者，則是不可說。但凡夫之人，貪
<lb ed="ZW" n="0104a08"/>著其事。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0104a0901">衆緣和合，本無定相，無所可說。凡夫計有此
<lb ed="ZW" n="0104a10"/>相，故貪著之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a11"/>
<lb ed="ZW" n="0104a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0104a1201">須菩提，若人言：佛說我見、人見、衆生見、壽者
<lb ed="ZW" n="0104a13"/>見。須菩提，於意云何？是人解我所說義不？世
<lb ed="ZW" n="0104a14"/>尊，是人不解如來所說義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0104a1501">佛說我見等，將破衆生妄情著相爾。而是人便
<lb ed="ZW" n="0104a16"/>以爲佛有誠說，是知不解如來所說義也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a17"/>
<lb ed="ZW" n="0104a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0104a1801">何以故？世尊說我見、人見、衆生見、壽者見，卽
<lb ed="ZW" n="0104a19"/>非我見、人見、衆生見、壽者見，是名我見、人
<lb ed="ZW" n="0104a20"/>見、衆生見、壽者見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0104a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0104a2101">佛說四見，以破妄情，故所說我□□非<anchor xml:id="nkr_note_orig_0104001" n="0104001"/>人□
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0105a" n="0105a"/>
<lb ed="ZW" n="0105a01"/>也。而說法破妄，必約俗諦，是故□□□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0105001" n="0105001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a02"/>
<lb ed="ZW" n="0105a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0105a0301">須菩提，發阿耨多羅三藐三菩提心者，於一切法，
<lb ed="ZW" n="0105a04"/>應如是知，如是見，如是信解，不生法相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0105a0501">前來廣明中道空義，故此勸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0105002" n="0105002"/>云：汝衆生若發
<lb ed="ZW" n="0105a06"/>菩提心者，當依我所說如是知見信解，不應於正觀
<lb ed="ZW" n="0105a07"/>中道而生法相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a08"/>
<lb ed="ZW" n="0105a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0105a0901">須菩提，所言法相者，如來說卽非法相，是名
<lb ed="ZW" n="0105a10"/>法相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0105a1101">菩提無定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0105003" n="0105003"/>法，豈有一法而有定相？故說法相
<lb ed="ZW" n="0105a12"/>者，令<anchor xml:id="nkr_note_orig_0105004" n="0105004"/>離於相，於相無相，是名法相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a13"/>
<lb ed="ZW" n="0105a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0105a1401">須菩提，若有人以滿無量阿僧祇世界七寶，持用布
<lb ed="ZW" n="0105a15"/>施，若有善男子、善女人發菩薩心者，持於此經乃
<lb ed="ZW" n="0105a16"/>至四句偈等，受持讀誦，爲人演說，其福勝彼。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0105a1701">前來校<anchor xml:id="nkr_note_orig_0105005" n="0105005"/>量，皆以七寶布施，不如持經功德。
<lb ed="ZW" n="0105a18"/>今明所以勝彼，謂如下文，不取於相，是福德性
<lb ed="ZW" n="0105a19"/>故也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0105a20"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0106a" n="0106a"/>
<lb ed="ZW" n="0106a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0106a0101">云何爲人演說？不取於相，如如不動。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0106a0201">諸法性空，假立名字。假名之下，無相可求。
<lb ed="ZW" n="0106a03"/>故說法之人，不應取相。夢中占夢，豈有相耶？如
<lb ed="ZW" n="0106a04"/>義無相，故無去來。今說不取相，則如彼如矣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a05"/>
<lb ed="ZW" n="0106a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0106a0601">何以故？一切有爲法，如夢幻泡影，如露亦如電，
<lb ed="ZW" n="0106a07"/>應作如是觀。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0106a0801">無爲中道，畢竟淸淨，說不取相，則如彼如。
<lb ed="ZW" n="0106a09"/>若一切法中作有爲解，如彼夢幻，非究竟法。作如
<lb ed="ZW" n="0106a10"/>是觀，應不取相。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a11"/>
<lb ed="ZW" n="0106a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW10p0106a1201">佛說是經已。長老須菩提及諸比丘、比丘尼、優婆
<lb ed="ZW" n="0106a13"/>塞、優婆夷、一切世間天人阿脩羅，聞佛所說，皆
<lb ed="ZW" n="0106a14"/>大歡喜，信受奉行。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW10p0106a1501">聞甚□□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0106001" n="0106001"/>，歡喜奉□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0106002" n="0106002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a16"/>
<lb ed="ZW" n="0106a17"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>注金剛般若羅蜜經</cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0106a18"/>
<lb ed="ZW" n="0106a19"/><cb:div type="w"><p xml:id="pZW10p0106a1901">右經，開<anchor xml:id="nkr_note_orig_0106003" n="0106003"/>二十三乙亥之歲六月三日，都釋門
<lb ed="ZW" n="0106a20"/>威儀僧思有表請，至九月十五日經出，合城具法
<lb ed="ZW" n="0106a21"/>儀，於通洛門奉迎。其日表賀，便請頒示天下，寫
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0081.0107a" n="0107a"/>
<lb ed="ZW" n="0107a01"/>本入藏，宣付史官。其月十八日，於敬愛寺設齋慶
<lb ed="ZW" n="0107a02"/>讚，兼請中使、王公、宰相、百□□□□□□。開
<lb ed="ZW" n="0107a03"/>元廿三年十月□□，書手臣張若芳，用小麻紙三十
<lb ed="ZW" n="0107a04"/>五張，校書郞　坦初校，校書郞韓液再校，正字李希
<lb ed="ZW" n="0107a05"/>言三校，裝書匠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107001" n="0107001"/>臣陳善裝，典書臣侯令惲典，秘
<lb ed="ZW" n="0107a06"/>書郞臣盧倬掌，朝散大夫守秘書監上柱國平鄕縣開
<lb ed="ZW" n="0107a07"/>國男臣宋昇監，正議大夫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107002" n="0107002"/>□□□上柱國戴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107003" n="0107003"/>國公
<lb ed="ZW" n="0107a08"/>李道□<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107004" n="0107004"/>，光祿大夫秘書監同正員上柱國汝陽郡王
<lb ed="ZW" n="0107a09"/>臣揔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107005" n="0107005"/>淳監。</p>
<lb ed="ZW" n="0107a10"/><byline cb:type="other">天寶元年八月十五日立。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0107006" n="0107006"/></byline>
<lb ed="ZW" n="0107a11"/>
<lb ed="ZW" n="0107a12"/><p xml:id="pZW10p0107a1201">〔錄文完〕</p>
<lb ed="ZW" n="0107a13"/>
<lb ed="ZW" n="0107a14"/><byline cb:type="other">（方廣錩修改審定）</byline></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0096a1901" to="#end0096a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0040001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0040001">吳夢麟：《房山石經本〈唐玄宗御注金剛經〉整理記》，載《世界宗敎研究》，1982年第2期。</note>
<note n="0040002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0040002">吳夢麟：《房山石經本〈唐玄宗御注金剛經〉整理記》，載《世界宗敎研究》，1982年第2期。</note>
<note n="0041001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0041001">《房山石經研究（二）》，中國佛敎文化出版有限公司（香港），1999。</note>
<note n="0041002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0041002">《房山石經題記彙編》，北京，書目文獻出版社，1987。</note>
<note n="0041003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0041003">氣賀澤保規編：《房山石經山洞窟所藏隋唐石經一覽表》，載《中國佛敎石經研究⸺以房山<name role="" type="person">雲居寺</name>石經爲中心》，京都大學學術出版會，1996。</note>
<note n="0044001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0044001">「家」，戊本作「象」，據己本改。</note>
<note n="0045001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045001">「□」，戊本作「意」。</note>
<note n="0045002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045002">「□」，底本不淸。可辨認出草字頭，戊本作「若」。</note>
<note n="0045003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045003">「理」，乙本自此始。</note>
<note n="0045004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045004">「金……煩惱」十六字，底本不淸，據乙本及道氤《御注金剛般若波羅蜜經宣演叙》錄文。</note>
<note n="0045005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045005">「而……降」十六字，底本不淸，據乙本及道氤《御注金剛般若波羅蜜經宣演叙》補。</note>
<note n="0046001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046001">「衛……食」五字，底本不淸，據乙本補。</note>
<note n="0046002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046002">「齋……求」七字，底本不淸，據乙本補。</note>
<note n="0046003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046003">「以……鉢」七字，底本不淸，據乙本補。</note>
<note n="0046004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046004">「其」，乙本至此至。</note>
<note n="0046005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046005">「□」，底本不淸，戊本作「起」。</note>
<note n="0046006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046006">「熟」，底本作「孰」，據文意改。</note>
<note n="0048001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0048001">「檀」，底本作「壇」，據文意改。</note>
<note n="0050001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050001">「因」，底本不淸，據己本補。</note>
<note n="0050002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050002">「疑」，當作「凝」。</note>
<note n="0050003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050003">「見諸」，底本不淸，據甲本補。甲本自此始。</note>
<note n="0050004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050004">「矣」，甲本作「矣也」。此類異同，以下不再出校。</note>
<note n="0050005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050005">「□」，底本不淸。戊本作「相」。</note>
<note n="0050006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050006">「□」，底本不淸。己本作「理」。</note>
<note n="0051001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051001">「般若深宗」，底本不淸，戊本作「河谷深空」，據甲本補。</note>
<note n="0051002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051002">「卽」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0051003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051003">「應」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0052001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052001">「具……故」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0052002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052002">「悉見知」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0052003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052003">「淨……兩」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0052004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052004">「信」，甲本無。</note>
<note n="0052005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052005">「則……衆」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0052006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052006">「何以」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0052007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0052007">「故」，底本不淸，據文意補。</note>
<note n="0053001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053001">「不應取法」，底本無，甲本作「法」，據《大正藏》本補。</note>
<note n="0053002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053002">「滯」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0053003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053003">「著」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0053004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053004">「忘」字，底本作「妄」，據甲本改。</note>
<note n="0053005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053005">丙本自此始。較小殘片，不註結尾。</note>
<note n="0053006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053006">「見」，底本作「法」，據甲、丙本改。</note>
<note n="0053007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053007">「□」，底本不淸，戊本作「留」。</note>
<note n="0053008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053008">「何……多」七字，底本不淸，據甲、丙本補。</note>
<note n="0054001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054001">「正道」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0054002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054002">「□…□」，己本作「□默□…□」。</note>
<note n="0054003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054003">「悟……佛」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0054004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054004">「嘗」，甲本作「當」。</note>
<note n="0054005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054005">「無……乘」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0055001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055001">「則……已」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0055002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055002">「珍……滿」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0055003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055003">「之……多」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0056001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056001">「福……功」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0056002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056002">「生……於」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0056003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056003">明朱棣《金剛經集注》引玄宗皇帝注作「三千七寶雖多，用盡還歸正滅；四句經文雖少，悟之直至菩提」。</note>
<note n="0056004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056004">「佛」，丁本自此始。較小殘片，不註結尾。</note>
<note n="0056005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056005">「者」，甲本無。</note>
<note n="0056006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056006">「空……法」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0056007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056007">「空」，底本不淸，甲本無，據丁本補。</note>
<note n="0056008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056008">「由」，底本不淸，據甲、丁本補。</note>
<note n="0056009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056009">「非……法」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0057001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057001">「香……名」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0057002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057002">「流」，底本作「流故」，據甲本刪。</note>
<note n="0057003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057003">「之」，戊本脫。</note>
<note n="0058001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0058001">「人……念」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0058002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0058002">「何……含」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0059001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059001">「是……念」八字，底本不淸，戊本缺，據甲本補。</note>
<note n="0059002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059002">「何……實」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0059003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059003">「有」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0059004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059004">「漢……者」十九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0059005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059005">「若……漢」三十一字，底本不淸，戊本缺，據甲本。</note>
<note n="0059006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059006">「世……三」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0059007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059007">「觀」下，原空一字。</note>
<note n="0059008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059008">「善……故」二十五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0059009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059009">「受」，底本作「愛」，據文意改。</note>
<note n="0059010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059010">「一……爲」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0060001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060001">「我……羅」十一字，底本不淸，戊本缺，據甲本補。</note>
<note n="0060002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060002">「我……得」十七字，底本不淸，戊本缺，據甲本補。</note>
<note n="0060003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060003">「世……不」十七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0060004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060004">「道……著」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0060005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060005">「諍」，底本作「淨」，據甲本改。</note>
<note n="0060006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060006">「行……相」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0060007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060007">「佛……所」二十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0060008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060008">「故」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061001">「記」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061002">「性」，底本作「心」，據甲本改。</note>
<note n="0061003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061003">「云……莊」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061004">「土」底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061005">「菩……土」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061006">「尊……嚴」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061007">「非」字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0061008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061008">「示」字，《大正藏》本誤作「亦」。</note>
<note n="0062001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062001">「住」，底本不淸，據甲本。</note>
<note n="0062002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062002">「住……香」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0062003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062003">「修……應」十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0062004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062004">「竟」，甲本作「境」，下同。</note>
<note n="0062005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062005">「故……等」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0062006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062006">「淸」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0062007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062007">「果」，底本作「累」，據甲本改。</note>
<note n="0062008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062008">「故於無所住」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0062009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062009">「身相」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0062010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062010">「不……相」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0063001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063001">「之問」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0063002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063002">「須」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0063003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063003">「材」，底本作「林」，據甲本改。</note>
<note n="0063004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063004">「多不」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0063005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063005">「以」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0063006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063006">「數於河河」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0063007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063007">「數爲多」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0064001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064001">「章……少」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0064002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064002">「量……級」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0064003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064003">「等……皆」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065001">「此……處」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065002">「法……少」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065003">「猶」字，底本作「由」，據甲本改。</note>
<note n="0065004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065004">「世」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065005">「欲……義」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065006">「正……障」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065007">「故……量」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0065008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065008">「循」，底本作「脩」，據甲本改。</note>
<note n="0065009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065009">「須……佛」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0066001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066001">「般……惱」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0066002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066002">「不……成」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0066003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066003">「前……明」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0066004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066004">「非……義」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0066005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066005">「如……所」四字，底本不淸，據甲本。</note>
<note n="0066006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066006">「知」，甲本先作「如」，後改「知」。《大正藏》本誤作「如」。</note>
<note n="0066007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066007">「昧……道」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0066008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066008">「夜」下殘缺一字，疑當爲「間」字。《楞伽經》偈：「我某夜成道，至某夜涅槃，於此二中間，我都無所說。」</note>
<note n="0066009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066009">「故……說」十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067001">「須……意」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067002">「世尊」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067003">「前……空」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067004">「須……名」十四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067005">「散……本」十三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067006">「於……界」二十四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067007">「不……尊」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0067008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067008">「不……來」十一字，底、甲本無，據《大正藏》本及大谷餘乙二六補。</note>
<note n="0067009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067009">「法……佛」四十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068001">「何以故」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068002">「卽……相」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068003">「假……相」三十六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068004">「須菩提」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068005">「善……人」十六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068006">「乃……句」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068007">「報……是」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068008">「滅……多」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0068009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068009">「爾……言」二十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069001">「空……善」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069002">「來……有」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069003">「世……當」十九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069004">「信不」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069005">「以……身」二十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069006">「無……也」十九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069007">「世……是」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0069008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069008">「悟」字，甲本作「悞」。</note>
<note n="0070001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0070001">「遠……人」十三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0070002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0070002">「右……一」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0070003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0070003">「何……此」，四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0070004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0070004">「能了」，甲本作「了我了我」。</note>
<note n="0070005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0070005">「一……佛」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0071001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0071001">「中」，《大正藏》本作「也」。</note>
<note n="0071002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0071002">「何……來」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0071003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0071003">「示」，甲本作「亦」。</note>
<note n="0071004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0071004">「我……以」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0072001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072001">「人」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0072002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072002">「誰……耶」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0072003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072003">「何……菩」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0072004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072004">「壽……恨」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0072005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072005">「前擧」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0072006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072006">「多……瞋」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0072007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072007">「預」字，戊本作「類」。</note>
<note n="0072008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072008">「念過」，底本不淸，據甲本。</note>
<note n="0072009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072009">「須……切」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073001">「已……義」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073002">「性……於」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073003">「著……若」二十六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073004">「而」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073005">「有……爾」十八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073006">「文云」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073007">「若」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0073008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073008">「住……住」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074001">「此……遣」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074002">「於……住」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074003">「非……也」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074004">「布施」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074005">「菩……衆」十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074006">「亦……是」十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074007">「來……相」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074008">「如來所」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074009">「等……諸」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074010">「爾於」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074011">「是故非」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0074012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074012">「則」，甲本作「卽」。</note>
<note n="0075001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075001">「卽」，底本作「故卽」，據甲本刪。</note>
<note n="0075002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075002">「語」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075003">「語」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0075004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075004">「如……者」十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075005">「夫無」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075006">「無……人」十八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075007">「實……異」十七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075008">「須菩提」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075009">「無實」，甲本作「此法無實」。</note>
<note n="0075010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075010">「盡」字底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0075011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0075011">「人」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076001">「闇……見」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076002">「存……則」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076003">「無……故」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076004">「暗」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076005">「見也」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076006">「若……行」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076007">「明」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0076008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076008">「照……色」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076009">「太……也」四十四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076010">「須菩」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076011">「善……悉」二十四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076012">「無……德」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0076013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0076013">「印……義」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077001">「須……提」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077002">「善……施」三十八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077003">「千……施」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077004">「分……多」十六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077005">「若……彼」十六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077006">「聞……身」十六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077007">「何……書」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077008">「信……其」二十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0077009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0077009">「此」，甲本作「是」。</note>
<note n="0078001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078001">「有……德」十三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0078002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078002">「以要」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0078003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078003">「大」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0078004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078004">「議……得」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0078005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078005">「如」，甲本作「實」。</note>
<note n="0078006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078006">「未」，《大正藏》本作「來」。</note>
<note n="0078007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078007">「耳」，甲本作「爾」。</note>
<note n="0078008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078008">「悉……見」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0078009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0078009">「皆……可」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0079001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079001">「是」，底本不淸，據甲本及《頓悟眞宗論》補。</note>
<note n="0079002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079002">「深達」，底本不淸，據甲本及《頓悟眞宗論》補。</note>
<note n="0079003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079003">「爲……擔」十字，底本不淸，據甲本及《頓悟眞宗論》補。</note>
<note n="0079004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079004">「令……德」八字，底本不淸，據甲本及《頓悟眞宗論》補。</note>
<note n="0079005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079005">「故」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0079006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079006">「若樂」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0079007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079007">「當……則」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0079008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079008">「示人」，底本作「士生」，甲本作「出人」，據文意改。</note>
<note n="0079009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079009">「廟」字，底本不淸，戊本作「廣（廟）」。</note>
<note n="0079010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0079010">「淨」，甲本作「淸淨」。</note>
<note n="0080001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080001">「菩」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080002">「男子」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080003">「女人」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080004">「誦……爲」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080005">「先定」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080006">「墮惡」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080007">「是」，甲本脫。</note>
<note n="0080008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080008">「鈍」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080009">「聞……能」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080010">「耶……章」九字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080011">「爲」，底本作「爲爲」，據甲本及《宣演》卷下改。</note>
<note n="0080012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080012">「經」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080013">「爲……最」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080014">「皆……誑」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0080015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0080015">「愚」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081001">「發……將」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081002">「今日」，底本不淸，據甲本補。「日」，《大正藏》本作「月」。</note>
<note n="0081003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081003">「證菩」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081004">「昔來」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081005">「致」，甲本作「到」。</note>
<note n="0081006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081006">「德所致也」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081007">「人……能」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081008">「得」，甲本作「德」。</note>
<note n="0081009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081009">「訛」，戊本作「記」。</note>
<note n="0081010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081010">「能」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081011">「者功」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0081012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0081012">「校」，戊本作「較」。</note>
<note n="0082001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082001">「乃」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0082002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082002">「千萬」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0082003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082003">「分」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0082004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082004">「德」，甲本作「歷」。</note>
<note n="0082005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082005">「如」，底、甲本作「知」，據文義改。</note>
<note n="0082006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082006">「子……於」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0082007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082007">「因」，甲本無。</note>
<note n="0082008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082008">「是理」，甲本無。</note>
<note n="0082009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082009">「實」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0082010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082010">「果……思」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0082011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082011">「奧」，底本作「粵」，據甲本改。</note>
<note n="0082012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082012">「猶」，底本作「由」，據甲本改。</note>
<note n="0082013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0082013">「如」，甲本作「若」。</note>
<note n="0083001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083001">「心」，底本無，據甲本及《宣演》卷五補。</note>
<note n="0083002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083002">「菩……住」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0083003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083003">「之」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0083004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083004">「菩……異」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0083005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083005">「須」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0083006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083006">「滅度者」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0083007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083007">「但滅妄」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0083008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083008">「無」，甲本作「未」。</note>
<note n="0083009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0083009">「空亦捨」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0084001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084001">「及吾」，《頓悟眞宗論》作「反悟」。</note>
<note n="0084002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084002">「阿」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0084003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084003">「定……發」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0084004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084004">「無」，戊本作「普」。</note>
<note n="0084005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084005">「正……薩」八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0084006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0084006">「哉」，甲本作「我」。</note>
<note n="0085001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085001">「於……佛」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0085002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085002">「所」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0085003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085003">「得」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0085004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085004">「心」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0085005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085005">「耳」，甲本作「爾」。</note>
<note n="0085006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085006">「之言」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0085007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085007">「如來得」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0085008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085008">「受」，甲本作「授」。</note>
<note n="0085009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0085009">「受」，甲本作「授」。</note>
<note n="0086001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086001">「受」，甲本作「授」。</note>
<note n="0086002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086002">「證」，甲本作「行」。</note>
<note n="0086003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086003">「受」，甲本作「授」。</note>
<note n="0086004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086004">「耳」，甲本作「爾也」。</note>
<note n="0086005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086005">「性」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0086006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086006">「相」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0086007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086007">「勿」，甲本作「物」。</note>
<note n="0086008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086008">「佛果了」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0086009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086009">「卽非」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0086010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0086010">「義」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087001">「約」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087002">「如義」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087003">「必不於」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087004">「如……阿」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087005">「三……是」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087006">「此又」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0087007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087007">「遣」，甲本作「遺」。</note>
<note n="0087008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087008">「是」，戊本無。</note>
<note n="0087009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087009">「也」，甲本無。</note>
<note n="0087010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0087010">「法是」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0088001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088001">「耳」，甲本作「爾」。</note>
<note n="0088002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088002">「大身」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0088003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088003">「人身」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0088004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088004">「非……足」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0088005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088005">「假合之」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0088006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0088006">「而……因」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0089001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089001">「趣」，甲本作「取」。</note>
<note n="0089002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089002">「名爲菩」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0089003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089003">「是故佛說」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0089004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089004">「我度衆生」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0089005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089005">「嚴」，甲本作「嚴於」。</note>
<note n="0089006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089006">「莊嚴佛土」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0089007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089007">「來說莊」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0089008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089008">「土……是」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0090001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090001">「名」，甲本作「言」。</note>
<note n="0090002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090002">「忘」，底本作「妄」，據甲本改。</note>
<note n="0090003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090003">「土」，甲本作「度」。</note>
<note n="0090004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090004">「矣」，甲本作「矣也」。</note>
<note n="0090005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090005">「云何」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0090006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090006">「肉……尊」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0090007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090007">「意」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0091001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091001">「如」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091002">「眼」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091003">「依……眼」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091004">「須菩」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091005">「相」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091006">「成我」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091007">「對……云」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091008">「五」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091009">「者……觀」十三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091010">「異……佛」五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091011">「爲……階」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0091012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091012">「次第」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092001">「云……非」十三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092002">「所……沙」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092003">「如……沙」十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092004">「知」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092005">「心心攀緣」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092006">「不……知」十一字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0092007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092007">「何……說」六字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0093001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093001">「物」，底本作「勿」，據甲本改。</note>
<note n="0093002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093002">「心」，甲本無。</note>
<note n="0093003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093003">「畢竟」，甲本作「異境」。</note>
<note n="0093004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093004">「可」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0093005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093005">「見……不」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0093006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093006">「云何」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0093007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093007">「千……是」十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0094001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094001">「說……德」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0094002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094002">「如……多」以下八字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0094003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094003">「寶……德」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0094004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094004">「實」，底本作「寶」，據甲本改。</note>
<note n="0094005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094005">「實」，底本作「寶」，據甲本改。</note>
<note n="0094006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094006">「於……不」二十字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0094007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094007">「是……身」六字，甲本無。「身」，底本不淸，據《宣演》卷下補。</note>
<note n="0095001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095001">「具……切」四十二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0095002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095002">「豈」，底本無，據甲本補。</note>
<note n="0095003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095003">「具……足」十五字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0095004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095004">「法」，甲本無。</note>
<note n="0095005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095005">「惟」，底本作「唯」，據甲本改。</note>
<note n="0095006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095006">「法……爾」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0096001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096001">「忘」，底本作「妄」，據甲本改。</note>
<note n="0096002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096002">「法不名」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0096003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096003">「滅」，甲本作「泯」。</note>
<note n="0096004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096004">「義」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0097001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0097001">「稱……中」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0097002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0097002">「故」，甲本無。</note>
<note n="0097003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0097003">「重」，《大正藏》本作「自」。</note>
<note n="0097004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0097004">「平等」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0097005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0097005">「耳」，甲本作「爾」。</note>
<note n="0098001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0098001">「惟」，底本作「唯」，據甲本改。</note>
<note n="0098002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0098002">「本空」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0098003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0098003">「說有我」三字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0099001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0099001">「正」，甲本作「證」。</note>
<note n="0099002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0099002">「觀」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0099003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0099003">「知」，甲、戊本脫。</note>
<note n="0099004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0099004">「應以」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0099005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0099005">「此」，甲本作「以」。</note>
<note n="0100001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100001">「邪」，底本作「耶」，據甲本改。</note>
<note n="0100002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100002">「見如」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0100003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100003">「俓」字，《大正藏》本作「住」。此語本《老子》：「大道甚夷而民好俓。」《御注道德眞經》作「民甚好俓」。</note>
<note n="0100004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100004">「焉」字，《大正藏》本作「烏」。</note>
<note n="0100005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100005">「有」下，底本原空三格。</note>
<note n="0100006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100006">「不……二」七字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0100007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0100007">「菩提」二字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0101001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101001">「道」，底本不淸，戊本作「有」，據甲本補。</note>
<note n="0101002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101002">「一切行」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0101003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101003">「故」，甲本作「是故」。</note>
<note n="0101004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101004">「作是念」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0101005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101005">「何……發」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0101006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101006">「多羅」，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0101007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101007">「恆……等」四字，底本不淸，據甲本補。</note>
<note n="0101008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101008">「彼」字，《大正藏》本作「居」。</note>
<note n="0101009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101009">「忍」，甲本無。</note>
<note n="0101010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101010">「施」，甲本無。</note>
<note n="0101011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101011">「所」，甲本無。</note>
<note n="0101012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0101012">「知無有我」，底本作「知有我」，甲本左殘，《大正藏》本作「□無一我」，據諸本及文意改。</note>
<note n="0102001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0102001">「又遣」，甲本作「有遣」。</note>
<note n="0102002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0102002">甲本至此止。</note>
<note n="0102003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0102003">「□」，底本不淸，疑爲「云」。</note>
<note n="0103001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0103001">「□……□」四字，底本不淸，疑爲「來而無不」。</note>
<note n="0103002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0103002">「□」，底本不淸，疑爲「如」。</note>
<note n="0103003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0103003">「則……衆」五字，底本無，據《大正藏》及大谷餘乙二六補。</note>
<note n="0104001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0104001">「非」，底本不淸，據己本補。</note>
<note n="0105001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0105001">「□」，己本作「見」。</note>
<note n="0105002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0105002">「勸」，戊本作「勤」。</note>
<note n="0105003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0105003">「定」，底本不淸，據戊本補。</note>
<note n="0105004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0105004">「令」，戊本作「今」。</note>
<note n="0105005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0105005">「校」，戊本作「較」。</note>
<note n="0106001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0106001">「□□」，底本不淸，疑爲「甚深」。</note>
<note n="0106002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0106002">「□」，底本不淸，疑爲「行」。</note>
<note n="0106003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0106003">「開」，戊本作「開元」。</note>
<note n="0107001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0107001">「匠」，戊本及《房山石經題記彙編》作「近」。</note>
<note n="0107002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0107002">「正……夫」四字，底本不淸，據戊本補。</note>
<note n="0107003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0107003">「戴」字，底本不淸，戊本及《彙編》作「載」，據《舊唐書》卷六十四補。</note>
<note n="0107004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0107004">「□」，疑爲「邃」。李道邃，中興初封戴國公，見《舊唐書》卷六十四。</note>
<note n="0107005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0107005">「揔淳」，卽汝陽王璡，初名嗣恭，又名淳。不言揔淳之名，應據補史乘之闕。</note>
<note n="0107006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0107006">刻石第一面有捐刻題記如下：「順義郡市令李大師、母高、弟小師合家每年造經三條。天寶□…□。」</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0096a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0096a1901">己【CB】，已【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>